xoves, 26 de decembro de 2013

Contos de Nadal (III): Empachos de cine estacional...

    

            Antes de nada, quero aclarar unha cousa que pode que non resulte moi evidente despois de dúas publicacións que intentaban ser un pouco incendiarias. Eu non odio o Nadal. Se tivese tantos cartos coma Hugh Grant non os gastaría en pasar estas datas en Marrocos fuxindo do vórtice propio das mesmas. Non encontro nada especialmente sádico en que me bombardeen con panxoliñas que son materia fecal ou anuncios grotescos e absurdos, simplemente son formas de expresión cultural que non acho especialmente agradables pero ante os que estou profundamente anestesiada (como habitante deste confuso primeiro mundo que son), salvo breves momentos de lucidez e reacción coma os que xa se viron aquí. Pese a todo isto, o Nadal non é unha época ou festa que me desguste, sempre está ben ter un par de escusas ao ano para disfrutar coa familia e os amigos, ao final é o único que se pode ver como realmente valioso nestas datas.

            Despois deste momento de humanización (e sensiblería) deste contraditorio personaxe que me creei para firmar as miñas “creacións”, vou directamente ao miolo da cuestión. Sen vaselina nin ningún tipo de lubricante e a pelo: hoxe falamos de… CINE DE NADAL!!!


            As panxoliñas e os anuncios non foron máis que o preludio, pois agora si que topamos coa pedra angular do horror tan estrafalariamente hortera destas festas. É ben sabido que esta é unha época inzada de festivos e días non lectivos, idóneos para non facer nada, resgardarse do frío baixo unha manta, estomballarse no sofá e poñer a tele confiando en que o azar nos obsequie con algún clásico contemporáneo realmente entretido que nos faga menos pesada a dixestión do banquete que unha caritativa alma maternal preparou para vinte cando en realidade só eramos sete. É moi amplo o abano de longametraxes admitidas neste contexto: Regreso ao futuro, Cando Harry atopou a Sally, O Señor dos Aneis, Sorrisos e Bágoas, Bailando con Lobos, Indiana Jones, E.T., calquera película de Disney que non sexa A cincenta… En fin, hai moitas, os requisitos indispensables para emitilas son que ocupen gran parte da franxa horaria vespertina e que o seu argumento non requira un esforzo intelectual sobrehumano por parte do espectador.

            Se o fatum nos favorece e nos atopamos con calquera destes documentos que si nos poden facer máis amenas as vacacións, todo marcha ben. Pero se pola contra, o que fan as canles de televisión é programar cine feito ad hoc para estas datas, a cousa xa se complica. É raro que o cine de Nadal non caia, ao igual que as cancións e a publicidade, nos tópicos e no abismo kitsch (tamén veremos excepcións, non todo vai ser dar medo) e xa vou obviar os telefilmes de Antena 3, que iso xa é un xénero aparte que non merecería nin que o citase. Premisas amables, ambientes familiares, conflitos que se resolven felizmente, apelación aos sentimentos… Todo iso está nas “obras magnas” do cine de Nadal que se verán a continuación.

         Xa vou deixar nun aparte, nunha infame e vil cuneta, películas do estilo do Grinch, Polar ExpressElf ou Vaia Santa Claus! (coas súas pertinentes e noxentas secuelas, con busca de noiva para o gordo do ho, ho, ho incluída), xa partimos da base de que nada que se nos presente baixo esas denominacións ou similares pode ser bo. Guións idiotas e historias estúpidas que buscan o seu oco dentro do vasto océano do mal chamado cine familiar. Xa está.

            Porén, non é posible comezar a falar do cine de Nadal sen os seus antecedentes hoxe elevados á categoría de clásicos. Frank Capra corouse como un dos precursores deste subxénero cinematográfico cando aló polo 1946 se estreou Que belo é vivir, manual de referencia para todo o que viría a posteriori (incluídos os telefilmes de Antena 3 nos que antes me cagaba, algún estarán botando deste estilo mentres escribo isto). Ton de fábula para contarnos unha historia moi edulcorada non apta para diabéticos, na que un home afogado polas vicisitudes dunha vida que ve cruel opta pola vía do suicidio para logo redimirse no contexto das festas do Nadal (anxiños da garda que buscan gañar as súas ás incluídos), descubrindo o lado bo dunha vida que antes desprezaba. Que bonito. Para chorar ou pegarte un tiro. Punto. É raro que a 2 non a vaia botar este ano (tamén).


            A filosofía Dickensiana moito dano fixo neste sentido, semella que só se pode ser boa xente no Nadal, o resto do ano tanto ten que sexas peor ca Satanás. O Nadal é puro sentimentalismo argumental e iso tamén se ve noutras mostras de cine familiar máis contemporáneas…


            O argumento de Só na casa (titulada Mi pobre angelito nos países latinoamericanos) xogaba co gran temor ou coa gran ilusión de todos os nenos do mundo occidental capitalista (dependendo do cafres que fosen): quedar sos na casa sen ter que aguantar as berras de seus pais, os abusos de irmáns maiores con cerebros de tubérculo e as manías dalgún tío incapaz de ter vida propia sen chucharlle o sangue a algún irmán excesivamente xeneroso. En realidade, o modelo familiar que se nos propoñía nesta película de Chris Columbus do ano 1990 é o suficientemente interesante como para que nos paremos a analizalo un pouco. Son unha familia numerosa, pois os McCallister teñen unha recua de fillos, e, por se isto fora pouco, o irmán de papá McCallister vive con eles xunto coa súa muller e outra prole nada escasa. Pero, lonxe de vérense sobrepasados polas circunstancias de ter que compartir teito, gastos e todo o demais con tantísisma xente, teñen un tren de vida do máis acomodado e poden permitirse ir a París de vacacións de Nadal e a Florida na secuela deste filme. Canto menos, raro. Pero boeno, o caso é que o pobriño de Kevin McCallister (Macaulay Culkin), un neno bastante espelido para a súa idade, acaba ata os mesmísimos da panda de tolos e desequilibrados que lle tocou en familia (porque, a verdade, normais tampouco eran) e consegue que o seu desexo de quedar só na casa se faga realidade, cando toda a súa familia colle un avión ata París deixándoo esquecido en Chicago. Nun principio, o neno flipa coa adquisición da súa anhelada liberdade pero logo xorden algúns problemas, concretamente, dous: un par de cacos algo patosos cuxo liderado recae en Joe Pesci dispostos a fastidiarlle a Kevin a súa idílica existencia pero non sen que este lles plante cara recorrendo ao seu enxeño. Atmosfera de Nadal, algo de humor primitivo estilo Vídeos de primera, un pouco de carisma infantil a cargo dun Macaulay Culkin que aínda non era quen de sospeitar que a caída sería máis grande que o seu meteórico ascenso e un toque final de moralina para aleccionar aos nenos a que non desexen determinadas cousas que poden chegar a cumprirse…


           Como xa se adiantou, Só na casa coñeceu unha secuela (canónica, todas as que viñeron detrás son espúreas) que tamén foi todo un éxito e que contribuíu decisivamente a engrosar a lista de pequenas celebridades caídas en desgraza e que logo serían asiduas de Neverland e outros templos do bizarrismo: Só na casa: perdido en Nova Iorque. Desta volta, Kevin volvía quedar abandonado pola súa neglixente familia (en serio, unha vez pase, pero dúas!!!), mais esta vez a confusión non o deixaba á súa sorte na casa, senón que o metía nun avión cara a cidade dos rañaceos mentres a súa familia voaba a Florida. Adiviñen en que tempo litúrxico acontecía isto…


            Iso si, a decoración de Nadal dos McCallister é un auténtico soño (ou pesadelo). Vaia palloza e que grilandas! Parece Harrods!


           Hai unha lei non escrita no mundiño de Hollywood que di que todos os mangallóns que habitualmente reparten estopa a esgalla en subprodutos de acción de rápido consumo e pouca mollera deben aceptar nalgún momento da súa carreira un proxecto que os alonxe dos estereotipos que eles mesmos se forxaron no xénero e que dulcifique un pouco a súa imaxe. E  que mellor que facelo nunha película con nenos? Agarden! Imos redondear a xogada, que o fagan con nenos EN NADAL!!! Taquillazo asegurado e bodrio garantizado. Pois ben, antes de ser gobernador de California, o austríaco máis internacional, Arnold Schwarzenegger (unhas cinco clases de alemán para pronuncialo correctamente), embarcouse nunha empresa máis complicada: conseguir o xoguete de moda para o seu fillo (Jake Lloyd antes de ser Anakin Skywalker) en Un pai en apuros, oda á estulticia perpetrada por un tal Brian Levant en 1996. Pai desatento co seu fillo que busca corrixir este importante defecto… pasando máis tempo co seu poliño, xogando ao béisbol (metáfora por excelencia do amor paterno-filial no cine familiar americano) e axudándolle a facer os deberes? Efectivamente, NON! Pretende deixalo correr mentres merca o cariño do seu fillo con xoguetes ultrademandados co gallo das festas do Nadal e, para a súa desgracia, esgotados en todas as tendas. A carreira de Arnie por conseguir o cobizado Turboman remata cunha mensaxe sentimentaloide, por suposto: despois de pasar uns 90 minutos humillantes, a carreiras entre unha xoguetería e outra e chanchullando todo o posible para agasallar ao seu raparigo (cun nulo sentido do ridículo) Schwarzenegger por fin cae na conta de que os bens materiais non son o máis importante e comprende que debe pasar máis tempo co seu fillo antes de que chegue á puberdade e o teña por un carca. En fin, de novo, polo Nadal todos somos bos e xenerosos, mesmo co capitalismo sempre axexando…


           O certo é que Un pai en Apuros debería considerarse cine social, hai un enorme pouso de realidade nesta película, pois todos os pais do mundo occidental acaban idiotas polo Nadal buscando os regalos de seus fillos e permitindo que a publicidade e o capital lles sorban o siso. Síntoo pero eu son máis de Poli de gardería...

        Sempre que me sinto pesimista por como está o mundo penso na porta de chegadas do aeroporto de Heathrow. A opinión xeral dá a entender que vivimos nun mundo de odio e egoísmo, pero eu non o entendo así. A min paréceme que o amor está en todas partes. A miúdo, non é especialmente decoroso nin ten interese xornalístico, pero sempre está aí. Pais e fillos, nais e fillas, maridos e esposas, noivos, noivas, vellos amigos... Cando os avións se estrelaron contra as Torres Xemelgas que eu saiba ningunha das chamadas telefónicas dos que estaban a bordo foi de odio ou vinganza; todas foron mensaxes de amor. Se o buscades, teño a estraña sensación de que descubriredes que o amor en realidade está en todas partes.


            Así comeza unha das grandes estrelas desta escolma de filmes de Nadal… Con Hugh Grant metido no papel máis improbable de toda a súa carreira (primeiro ministro do Reino Unido) e recitando estas verbas bañadas cun chorrazo de crema pasteleira mentres vemos imaxes de xente requetefeliz abrazándose e bicándose nun aeroporto. Así comeza Love Actually, clásico contemporáneo do cine de Nadal e da comedia romántica firmado por Richard Curtis (noutrora, guionista máis ou menos enxeñoso) no ano 2003. A premisa tampouco sería tan mala se estivese ben executada, que non é o caso: varias historias paralelas nas que o espectador entra a ver como o amor en todas as súas formas inflúe decisivamente nas relacións que se establecen entre os seus respectivos protagonistas, cun repertorio moi variopinto de sexos, razas, clases sociais e ocupacións laborais. Reparto de luxo (Hugh Grant, Emma Thompson, Colin Firth, Alan Rickman, Liam Neeson, Laura Linney, Keira Knightley, o prota de The Walking Dead…), refinamento british, sentimentos, Nadal, amor e bla, bla, bla. Ideal para ver un domingo á tarde, cumpre a súa función de desfrute efémero á perfección e non lle pidamos máis porque non dá máis de si. Con todo, o seu plantexamento tan coral supuxo unha pequena revolución no xénero da comedia amable e romantiqueira, xa que logo reproducirían este mesmo esquema pezas moi esquecibles como Noite de fin de ano ou Historias de San Valentín.


            Hai verdadeiros traumas da era VHS que me custa moito lembrar...


       Non quería pero esta publicación estaría moi coxa se non se incluíra algunha peza de debuxos animados. A poder ser, do universo cutre Disney. Seguramente moitos nenos grandes coma min dunha extracción xeneracional determinada lembren aquela ondada de segundas partes dos clásicos Disney feitas directamente para a súa distribución comercial en vídeo coas que este célebre estudo de animación nos traumatizou ao mesmo tempo que se cargou a esencia das películas orixinais. Ben, pois unha desas segundas partes que oxalá tivese esquecido era A Bela e a Besta 2: Un Nadal Encantado. Sí, podería ter posto unha de Pocoyó ou cinguirme á selección tan abominable de cine infantil de Nadal feita polo Furibundo Espectador hai un par de anos e todo tería sido menos doloroso pero non, o meu lado masoquista invítame a revisar este truño consumido por unha servidora na súa tenra infancia. Unha Bela secuestrada pola Besta e que adoecía xa dunha severa síndrome de Estocolmo decide que o Nadal é a época idónea para abrandarlle o corazón a un príncipe despótico e egoísta convertido en monstro, mais deberá facerlle fronte a un órgano con moi mala hostia que pretende arruinar o Nadal. Os desenlaces made in Disney xa se sabe como son, non creo que faga falta engadir nada máis. As cancións son verdadeiramente horripilantes e van dende a panxoliña pura e dura a unha cuña do Ministerio de Cultura polo día do libro…


        Pero (e xa para rematar) non todo se reduce a este paradigma cochambroso e nauseabundo, pois tamén hai cine de Nadal moi válido e de calidade. Sei que tamén pode resultar un pouco tópico poñer dous exemplos moi ligados á figura de Tim Burton, director moi afeito a deixar a súa característica pegada barroca en cada proxecto que toca e que ou gusta moito ou non gusta en absoluto, pero creo que o visionado destas dúas películas é moi recomendable para estas datas: Pesadelo antes de Nadal...


           ...e Eduardo Manstesoiras.


            E con estas dúas xoias que dignifican a cultura cinematográfica do Nadal despídome… Ata que Lars Von Trier se anime a reinventar o xénero (de momento, xa adiantou choio estreando Nymphomaniac o día de Nadal)! 

Ningún comentario:

Publicar un comentario