Bodrios entrañables: "Rocky IV"

Hai truños que caen simpáticos. E dígoo sen complexos, pois todos disfrutamos algunha vez dalgún pracer culpable, dalgún divertimento vergoñento e inconfesable. Pero é que detrás do tanxible e do evidente, dun ignominioso subproduto de calidade pésima, pode haber un espazo para o esparexemento e para unha distracción moi saudable. En definitiva, a merda tamén pode gustar, ou digamos que, polo menos, hai unha cota asumible de entretemento e diversión na cotra (cada día descubro algo novo, “cotra” é nada máis e nada menos que “mugre”). Por iso me gusta clasificar este tipo de documentos cinematográficos tan abominables pero á vez tan graciosos como bodrios entrañables. Son malos, malos “con ghanas”, pero teñen unha capacidade para tomarse tan en serio a si mesmos mentres rozan o absurdo, o grotesco e o hilarante que os fai encantadores. Por iso quero empezar esta nova sección co que para min é o manual definitivo de como facer un bodrio entrañable, unha verdadeira bazofia que desprende carisma por todas partes, unha secuela pusilánime que, pese a todo, mola: Rocky IV.

A miña historia con Rocky Balboa é complicada. Gústame a primeira película, encántame. Gústame o personaxe, gústame a historia, gústame a banda sonora de Bill Conti, gústame o clímax... Creo que me gusta case todo menos Paulie, ese chuzas mandón que afoga na miseria constantemente á súa propia irmá (e única familia que ten) e incluso cuspe na cara de Rocky (a única persoa que se lle achega, porque dicir amigo sería moito dicir para un fulano como Paulie) e que, inexplicablemente, ten continuidade na saga. Rocky e Adrian quérenlle a Paulie e aquí menda non se explica por que. Se é un pastrán, por favor!!!

Boeno, non me desvío, despois sigo co tema de Paulie, porque realmente me rela (“carcome”!). Dicía que me gustaba moito Rocky (1976), a primeira película do que logo, por desgraza, pasou a ser unha saga. Unha peli de boxeo das boas (“pírranme” as pelis de boxeo, é unha debilidade que teño), unha épica e emotiva metáfora da vida posta enriba dun ring (malia que cheire moito toda a historia do american dream) que nos deu unha das grandes iconas pop da historia do cine deportivo. Pero 117 millóns de dólares e 3 Oscar despois (incluída a mellor película), a Sylvester Stallone (protagonista e autor do guión) iluminóuselle a “bombilla” e dixo: vamos facer unha segunda parte... que apeste. Efectivamente, Rocky II (1979), na que Sly tamén se puxo tras das cámaras, non estivo á altura do orixinal. Mágoa porque empregaba gran parte do seu tempo en desenvolver un pouco máis aos personaxes, cousa que acabou dexenerando nunha exposición bastante monótona e forzadamente dramática (que se Rocky pode quedar cego se segue pelexando, que se Adrian entra en coma tras un parto complicado...). E para poñer a guinda no pastel, remata por ser un refrito do primeiro Rocky con ese combate-revancha contra Apollo Creed que, contrariamente ao primeiro filme, é derrotado por Rocky. Pero Stallone, que el mola e sábeo, decidiu dar un paso máis con Rocky III (1982). Nesta terceira parte, dirixida tamén polo propio Stallone, Rocky empeza a forxar de verdade a súa lenda como estrela do boxeo e que mellor que ter a Mr. T e a Hulk Hogan para agrandar esa lenda! Sí, Stallone, Mr. T e Hulk Hogan xuntos nunha mesma película (era o preludio de Os mercenarios, seguro). Boeno, iso e Eye of the tiger (si, ese gran temaaaaaazo) son os aspectos máis destacables do que se podía esperar que fora o carpetazo dunha triloxía que botou ao lixo o legado dun primeiro peliculón. Pero non. Stallone é un tío insaciable e quería máis. Franquicia que colle, franquicia que exprime, e así se pariron Rocky IV (1985), Rocky V (1990) e Rocky Balboa (2006). Con ser paradigma da mediocridade, Rocky V e Rocky Balboa son pasables e vense sen moito problema, a pesar das pertinentes incongruencias e idas de perola, pois afondan nos cambios vitais nos que está inmerso o personaxe e en ambos filmes exhíbese unha melancolía heroica francamente loable. Pero Rocky IV merece ser revisada con máis amplitude...

A ver, poñámonos en situación. Como é posible que un tipo que era un “ninghién”, que xa lle custaba ler e que non tiña moitas luces, un fracasado con todas as letras que ao final ten a sorte de poder vivir do único que se lle dá ben na vida remata dando un discurso a prol da paz mundial (e do capitalismo, of course) diante dunha morea de rusos e dun fulano sospeitosamente parecido a Gorbachov? Se ese debía ser o punto culminante na evolución do personaxe de Rocky Balboa, “apaga e vámonos”. Pero en Rocky IV realmente ese é o momento de maior apoxeo do protagonista na película, polo que debemos preguntarnos... como narices chegamos dos suburbios de Philadelphia ata aquí?

Houbo un tempo no que o gran rival de Rocky Balboa era un tío civilizado e con certa clase deportiva, Apollo Creed (encarnado por Carl Weathers). Pero no terceiro filme da saga as cousas tórcense e comeza a aceptar pelexas con “manghallóns” inexpresivos e hiperanabolizados (e non precisamente a base de petit suisse) que só teñen ganas de aniquilar e destruír ao contrario porque si. Tras derrotar a Clubber Lang (Mr. T) e recuperar o título mundial dos pesos pesados coa axuda do seu antigo adversario Creed, honrando así a memoria do seu falecido adestrador Mickey (Burgess Meredith), a Rocky sáelle outro callo no pé: Drago (Dolph Lundgren), un superboxeador patentado pola Unión Soviética que se carga ao seu agora amigo Apollo Creed enriba do ring, feito que dá pé a unha trama de vinganza cuxo cénit é... menos espectacular do que debera. O delirante é que un duelo con motivacións individuais acaba sendo unha loita diplomática moi propia da era Reagan (“comunistas, caca!”) cunha estética moi kitsch e oitenteira. Vamos, unha delicia para os sentidos polo estúpida que é a premisa e o estupidamente que se resolve. Como é obvio, Rocky gaña a Drago tras sobrepoñerse a todo tipo de dificultades e remata a xogada cunha arenga “pseudo-mandeliana” gracias á cal entendemos por que Stallone é votante incondicional do Partido Republicano. En resumo, en Rocky IV hai ideoloxía a cañote metida con calzador e horterismo. Punto.

Debemos ter moi presente que Stallone tamén se fixo cargo da dirección desta película, demostrando que é un gran amante do exceso (cousa que acabou de demostrar con esa deliciosa parodia do cine de acción que é Os mercenarios). Todo é máis grande e todo está sobredimensionado, hai un barroquismo argumental e visual digno de analizar con detemento, unha auténtica heroización caricaturesca do Poldro Italiano (anoto que na dobraxe ao galego se optou por unha tradución máis correcta, “Semental Italiano”, para que logo poñan a parir a dobraxe que se fai en Galicia).

Boeno, comezando o noso repaso polas máis grandes “pifias” estilísticas e os máis memorables desatinos da trama, debemos obviar o principio máis inmediato do filme, que sempre é un remix das últimas escenas da película anterior dende Rocky II. Prefiro comezar polo aniversario de Paulie (Burt Young), que nos regala o primeiro gran “ein?????” do filme. Como agora Rocky é un ricachón, decide agasallar ao seu cuñado-gran no cú Paulie cunha gran festa de aniversario... bastante deprimente. En serio, a escena de Paulie presidindo en solitario unha enorme mesa baleira cun gorro de aniversario, globos, confeti e cun cartel de parabéns é unha das estampas da marxinalidade máis penosas que vin nunca. Pero por fin chega o momento bizarro da escena! O agasallo que Rocky lle fai a Paulie! UN PUTO ROBOT! A cousa é tan fodida e píllate tan desprevida que se che acumulan as preguntas na cabeza. Dende cando Rocky se apuntou ao carro da ciencia-ficción? Por que eses planos tan chungos de exhibición da intelixencia artificial con música cutre que pretende ser futurista? Non había unha forma máis sutil de dicirlle a Paulie que é un cascallo social e que menos mal que ten a caridade de Rocky e Adrian (Talia Shire)? Desexo non estar neste pesadelo, por unha vez, Paulie di algo con xeito. Pero a versión 2.0 de C3PO chega a aparecer tres veces máis no filme (non aportando nada á trama, como é obvio) e, nunha delas, insinúase que Paulie ten sexo con el... Todo moi “cripi” e humillante incluso para os estándares de Paulie.

Pero chegan os rusos e chegan provocando, ferindo o orgullo das glorias puxilísticas americanas! (O nada ruso) Drago chega aos Estados Unidos co seu séquito de dopadores profesionais e respaldado pola súa esposa (a nada rusa Brigitte Nielsen) e un señor con cara de satisfacción maquiavélica (o aínda menos ruso Michael Pataki). Ten gracia que para a representación da demoníaca e inimiga trindade soviética, optaran por un sueco, unha danesa e un tipo de Ohio! Moita gracia. Drago entra a saco e non se lle ocorre nada mellor que retar a Rocky Balboa nun combate de exhibición para moelo a paus. Pero despois dunha rolda de prensa e unha demostración práctica de que malla coma un dinosauro (rodeado de tipos en bata, medindo e calculando “dios sabe que”), Rocky run like a chicken e renuncia a pelexar con Drago. É mellor mandar antes a Apollo por se as moscas e para tantear o terreo! Se vive, ben e se palma, xa me prepararei para unha apoteose épica! Ou iso debeu pensar, vamos...

Iso de que Rocky teña que empezar a poñer cadáveres enriba da mesa para motivarse e pelexar é un tanto preocupante pero ese é o esquema tanto de Rocky III como de Rocky IV. Apollo ponse de moi mala hostia despois de que se insinúe por activa e por pasiva que é moi vello para seguir boxeando. Encabrónase e enfróntase a Drago nun combate suicida amenizado por JAMES BROWN! Si, chegamos á escena da pelexa e notamos que a ese amago de guionista Stallone se lle volveu a ir a perola presentándonos un vodevil multicolor de luceríos imposibles no que o cameo estelar de James Brown se converte no punto culminante da función baixo a atónica mirada dos rusos, aos que, por certo, tamén se caracteriza cun pésimo sentido do humor (ou do que Stallone entende por humor).

A preparación de Apollo e Drago para saír ao ring tamén é de traca. Mentres Apollo conversa co seu amigo Rocky e lle volve expoñer (outra vez, que pesadilla de fulano) as súas razóns para pelexar, os rusos están coma quen solta un rottweiler para que morda e aniquile a todoquisque. En todo momento se presenta ao antagonista coma o perfecto vilán “porque si”, unha gran máquina de matar, unha mole de pura fibra sen motivacións nin sentimentos, un autómata sen máis ansia que a de destruír. O arquetipo do personaxe está tan ben definido que nin sequera fala en toda a película. E cando o fai é para dicir “ninguén pode vencerme” ou “voute matar”. Vamos, Conan o Bárbaro é unha avoíña entrañable ao seu carón.

A morte de Apollo Creed sucede baixo un alude de hostias como pans, berros esaxeradamente consternados, caras de preocupación forzadas, malvadas risas eslavas e cámaras lentas incompetentes. O dramatismo é tan bidimensional e plano que apenas podes sentir mágoa do seu pasamento. E, por suposto, quen dá o discurso no funeral? Rocky! O mesmo que non tirou a toalla a tempo e agora está ensaiando as súas habilidades retóricas para cando se enfronte en revancha ao Touro de Siberia.

Neste punto do filme preguntámonos unha cousa que para Stallone non parece tan obvia. Como é posible que, cargándose a un fulano en directo, a ninguén lle preocupe que Drago siga competindo profesionalmente? É un puto psicópata! Rocky, se tivese un pouco de siso, non pelexaría con el, pois teno todo do seu lado para apartalo da competición oficial, foi unha masacre retransmitida en directo por televisión, por favor! É moito mastodonte das ánimas, a premisa do filme é absolutamente imposible! Ninguén que fixera o que Drago seguiría competindo! Pero... que cona! No cine todo é posible e non estamos nin un pouquiño cerca do vitorioso desenlace desta comed... perdón, peliculaza!

Despois de desoír á única persoa que ten algo sensato que soltar pola boca por enésima vez nunha discusión menos crible que Miley Cyrus meténdose a monxa (que sufrida é a pobre Adrian), Rocky marcha a protagonizar un videoclip. Así, sen máis. Se en Rocky III nos presentaban o Eye of the tiger de Survivor ao principio da película como un himno á invulnerabilidade de Rocky, en Rocky IV, o tema de cabeceira ilustra o momento de reflexión, medos e loitas internas do heroe. Pero a escena é tan videoclipeira que podemos vela sen ver o resto do filme e seríamos quen de entendela perfectamente. Non pinta nada, simplemente está aí para presentar o There’s no easy way out de Robert Tepper, temazo tamén moi oitenteiro e destacable pero Eye of the tiger “mexa e cagha” por el.

Rocky decide que o mellor é pelexar en territorio inimigo e arrea cara Rusia a adestrar nas estepas. Se hai algo que mola sempre e nunca defrauda nas pelis de Rocky son as montaxes do adestramento. Esta é epiquísima, polo excesiva, amplificada e esaxerada que é. Rocky móstranos o seu adestramento máis duro, nin ximnasios nin farrapos de gaitas, a correr pola neve, cargar troncos e escalar (atención, escalar) montañas a ritmo de sintetizador! Co xenial que eran as escaleiras de Philadelphia co Gonna fly now... Esa escena non merecía ser revisitada deste xeito tan ampuloso. Pero non por iso é menos divertido ver como dexenera a cousa. Mentres tanto, no “ximnasio do lado escuro” Drago anabolízase, inxéctase plaquetas de orco e estimula a súa sede de sangue nun bunker con luces vermellas (os rusos son os malos, que se note en todo momento!). Encántanme os primeiros planos dos músculos contraéndose, o soño húmido de calquera machuno...

E, por fin, chega o día do combate. Despois de que Adrian recúe indo a Rusia a brindarlle o seu apoio ao seu home-cabeza de serrín e un par de cancións oitenteiras despois, Rocky enfróntase a Drago no combate do século. A Rocky abuchéano, Drago entra a contraluz coma un semideus e desplegan un enorme cartaz coa súa face mentres soa o himno soviético. Comeza a pelexa pero Rocky consegue aguantar os paus grazas a unha práctica filosofía: “non hai dor”. E despois, outra montaxe destas que molan “moghollón”, na que se suceden os rounds de forma épica, con sangue, suor e bágoas!

Contra todo pronóstico e interese do goberno soviético, Rocky derrota a Drago por KO. Mesmo logra que o público ruso se poña do seu lado, ao demostrar que pode con todo. E en canto lle poñen o micro diante, vense arriba e comeza a súa arenga de subversión do malvado réxime comunista. Porque Rocky Balboa mola tanto que é capaz de ventilarse a Guerra Fría cun combate de boxeo e un discurso final! É mellor dous homes matándose que vinte millóns xa era unha metáfora que nos chegara á alma pero co corolario se eu podo cambiar, e vós tamén, todos poden cambiar xa nos saltan as bágoas! E o público apláudelle! Incluído ese señor con pinta de Gorbachov que claramente é Gorbachov e se insinúa pola cara que é Gorbachov pero nunca se di que é Gorbachov.

Boeno, pois isto é Rocky IV. Secuela que non vén a nada, pero non por iso prescindible. É tan divertida de ver, tan tola, tan apoteosicamente ridícula e grotesca... Unha grandísima achega ao cine xenialmente desastroso! E un magnífico bodrio entrañable!