O independentismo escocés segundo Hollywood: “Braveheart”, de Mel Gibson

Xa que estes días Escocia decide o seu futuro como nación, estado ou o que sexa nun exercicio de democracia moi saudable pero aplaudido e denotado por igual, aquelas ás que o sentimento patriótico (sexa da índole que sexa) nola trae moi frouxa decidimos poñernos iconoclastas e derrubar mitos. Tal é o meu caso. Supoño que fago este post “supercalifragilioportunista” porque hai un par de días lin na mal chamada prensa seria que as vendas do DVD de Braveheart, multipremiada película do hoxe algo malogrado Mel Gibson, se dispararan en Escocia co gallo do referendo pola independencia, feito que me sorprendeu e non deixa de abraiarme por varios motivos que exporei a continuación. Comezamos.

Boeno, antes de nada direi que a min Braveheart paréceme un puto peliculón. Así, sen vaselina nin xel lubricante. E que non estou aquí para discutir a calidade do filme en si mesmo senón para contrastar (ou contrarrestar, por que non) calquera parecido da ficción  coa realidade. Dende que o mundo é mundo, todas as ideoloxías máis ou menos descabezadas precisaron dunha base argumental e ficcional na que apoiarse, e sen ser o australiano Mel ningún teórico destacado do nacionalismo escocés, dende o ano 1995 converteuse nun sólido referente motivacional para os partidarios da independencia de Escocia. Foi o australiano Mel, si, manda tralla, o que mostrou a Hollywood e ao mundo enteiro a historia de William Wallace, algo así coma o Alex Salmond do século XIII pero en gore.

Braveheart é pura épica moi ben contada, pero de cando en vez adoece de certas pretensións, pretensións que o respectable adoita tomar moi en serio considerándoa case unha lección de historia e nada máis lonxe da realidade. Sendo Wallace un personaxe real e tan histórico coma a invención da fregona, Gibson non renuncia a explotar toda a mitoloxía xurdida arredor do mesmo cuns poucos engadidos, imprescindible para darnos un monumento cinematográfico como Hollywood manda. Concretamente, unhas tres toneladas de traxedia persoal, outras tantas da pertinente historia de amor (heterosexual e cortada polo patrón do romanticismo máis idealizado) e un quintal de acción, suor e sangue bélico. Ah, e non se nos pode esquecer chamar a James Horner para que nolo pinte todo ben bonitiño cunha banda sonora sublime e así gañemos Oscars a “cahcoporro” (cinco para ser exactos).

Creo que está de máis recordar que o retrato de William Wallace trazado por Mel Gibson (o propio director asume o rol protagonista) é o dun home apartado dos asuntos políticos ata que o apretan ben apretado e decide involucrarse. Dito así parece a historia dun votante de Podemos (con todo o meu respecto para os votantes de Podemos, que non son poucos) pero a cousa é algo máis complicada: de neno perde ao seu pai e ao seu irmán maior a mans dos ingleses, que oprimen ao pobo escocés dun xeito brutal. O tío Argyle (Brian Cox) asume a tutela do pequeno William e lévao a ver mundo lonxe da represión do malvado rei Eduardo I “Longshanks” (Patrick McGoohan), obsesionado con anexionarse unha Escocia con sobredose de pretendentes ao trono (estes reis que palman sen descendencia, ains...). Wallace regresa con algo máis de pelo no peito e sen máis aspiración que vivir de “jipi” e casar co amor da súa vida, Murron (Catherine McCormack), á marxe de todo enfrontamento. Pero cando Murron é asasinada por uns gardas ingleses, Wallace decide vingar a súa morte nada máis e nada menos que liderando unha gran revolta contra o inimigo inglés. Pero todo isto está de máis recordalo, tamén que despois de liala parda e gañar inesperados aliados coma a esposa do príncipe inglés (Sophie Marceau), Wallace acaba derrotado a causa da traizón do “chaqueteiro” Robert Bruce (Angus MacFadyen). Pero nada, xa o sabemos, non fai falta nin mencionalo.

Para min, a identificación da trama ficticia co sentimento independentista escocés real non é plena por dous motivos fundamentais: a actitude inicial de Wallace, por un lado, e, por outro, o detonante da revolta e do seu consecuente compromiso coa liberdade do pobo escocés. Sei que o que vou dicir non lle vai molar a moita xente que moquea con esta película (ao meu outro eu esquizofrénico tampouco lle vai gustar) pero ao William Wallace de Mel Gibson Escocia e os escoceses sóplanlla moito de principio a fin. Ao principio do filme, e aínda cos cadáveres de seu pai e seu irmán enriba da mesa, o único que lle oímos dicir por activa e por pasiva é que quere cultivar unhas terras e formar unha familia e que os problemas que poidan ter os clans cos nobres ingleses a el nin lle van nin lle veñen. Pero, claro, no momento en que lle tocan o seu aí si que se envalentona. Non teño nada en contra das historias de vinganza, que sempre son moi interesantes, pero repetir como loros a consigna de poderán quitarnos a vida pero nunca nos quitarán a liberdade sabendo que quen a di é un gran oportunista non é moi loable. Na miña humilde opinión, eh, non vou negar que despois cumpre (ata se carga aos vendidos ao poder inglés). Mais, remata a faena fiándose de quen non debe: Robert Bruce, que me parece o mellor personaxe de todo o filme, un tío que nunca sabes por onde vai tirar e que se debate constantemente en ser fiel ás súas propias conviccións ou seguir os perniciosos consellos de seu pai.

A lectura política en Braveheart cheira e está de máis. Descoñezo o proceso e non sei de que maneira Mel Gibson foi bater coa historia de William Wallace e en que momento se decidiu a levala á gran pantalla pero honestamente creo que o tema da independencia de Escocia é puramente circunstancial e na propia película está bastante transversalizado (coido que esta palabra non existe). O que quero dicir é que Escocia é a escusa, Mel Gibson só quere marabillarnos coas súas habilidades para comandar lexións de extras e manexar orzamentos estratosféricos, só quere darnos épica e teríao feito igual noutro contexto, noutra época e noutro lugar. A causa dos sublevados escoceses de Braveheart é tan digna de reducirse a un argumento épico como a da alianza rebelde de Star Wars. E calquera parecido coa realidade é casual. Porque, ademais, hai outra cousa; estamos na Idade Media, os escoceses comandados por Mel non son baluartes da democracia nin nada que se lle pareza, o pobo vai seguir sometido a un poder autoritario tanto en Inglaterra como en Escocia se finalmente conseguen quitarse aos ingleses de enriba. Outro punto no que fraquea a mímese co independentismo actual e outro motivo polo que non creo en absoluto que esta película poida alimentar ese sentimento. A motivación que nos transmite o filme é máis deportiva que política, na miña opinión.

En calquera caso, celebro que o referendo escocés pola independencia provoque que se revise este xigantesco filme. Braveheart é o meu particular Pretty Woman: cada vez que a volven botar pola tele pásoo teta, nin ma perdo nin a aburro, pois ten todo o que eu busco nunha película-espectáculo: traxedia, acción, boa banda sonora, discursos motivadores, planos que non amosan nada máis que inmensidade... Creo que é unha película que envelleceu moi ben, segue gustando, segue emocionando e segue impresionando (ata revisar os seus gazapos nos parece entrañable).

Pois iso, “la cosa grande”, para os da LOXSE, diría o cómico. E de independentismo, niente. A disfrutala.

Galería de ídolos femininos (III): Winnie Harlow

          A terceira entrega desta sección merecía unha historia extraordinaria. E perdóenme o ousado prexuízo pero nunca pensei que unha top model fora protagonizar un destes grandes relatos de superación dos que, por desgraza, a prensa gusta tanto para sodomizalos con sensacionalismo e falsa admiración. Mais non é a miña intención limitarme a sinalala co dedo coma quen mira para a muller barbuda por uns poucos dólares, pois esta moza ben merece un recoñecemento mellor. Winnie Harlow é muller, é modelo e padece vitíligo. Non sabía quen era ata hai dous días e xa a adoro por ter a valentía de desafiar, aínda que fose accidentalmente, o canon estético actual, por ser quen de mostrarnos outro tipo de beleza, sempre diversa e polimorfa (diga o que diga Karl Lagerfeld) e por acabar con cada barreira que se interpón entre ela e as súas aspiracións.

Winnie Harlow naceu no Canadá hai 19 anos co nome de Chantelle Brown-Young e á curta idade de catro anos diagnosticóuselle vitíligo, a mesma enfermidade dexenerativa que segundo algúns tamén padecía Michael Jackson, causa pola que supostamente “branqueou”. Esta doenza consiste na despigmentación progresiva da pel ao non producirse melanina, substancia encargada de “colorearnos” un pouco, o que incrementa o risco de sufrir queimaduras á exposición solar. Pero o vitíligo implica, ademais, atravesar un padecemento a maiores cuxa crueldade non coñece límites: a inxusta exclusión social por motivos estéticos. A propia Winnie Harlow lembrou en varias entrevistas o rexeitamento que producía nos demais o simple feito de contemplar a súa pel. Os seus compañeiros de clase dedicábanlle epítetos tan pouco amables como “cebra” ou “vaca”, pero ningunha vexación conseguiu desmoralizar a Chantelle nin impediu que se presentase ao concurso America’s Next Top Model, do que saíu vendo realizado en gran parte o seu soño de converterse en modelo e nunha rara avis ben necesaria na industria. Actualmente é a imaxe da popular marca de roupa Desigual, coñecida polos seus publicitarios chascarrillos de dubidoso gusto sobre a maternidade. De feito non sei que pensar das intencións de Desigual en canto a esta fichaxe e non vou opinar. O caso é que Winnie Harlow, unha beleza diferente nada á marxe do canon está aí e como tal podemos valorala.

            Vale, acato que se me reproche neste punto da redacción unha certa falta de rigor: se tanto prego que se vexa con normalidade que unha moza con vitíligo queira ser modelo, por que o destaco tanto e fago unha reseña coma esta da súa (curta) vida e (curta) obra? Porque por desgraza neste mundo aínda fai falta que se nos lembre que a diferenza tamén mola e que, contrariamente ao que moitos pensan, é unha das grandes riquezas da raza humana, ademais de ser o fenómeno maioritario fronte a aqueles que nos impoñen a tiranía da uniformidade física e mental. E, de novo, o meu ánimo dista moito de pretender a ofensa con burdos vítores “telecinqueiros” á ousadía efémera (un olé polo neoloxismo, por favor). Celebro que Harlow, ao igual que outras malchamadas maniquíes (en serio, que maneira é esa de referirse a unha modelo???), se chante fronte a un canon inxusto, pouco representativo e, por que non, criminal. Entusiásmame que existan tops como Tara Lynn ou Robyn Lawley, paradigma para todas aquelas que nalgún momento sobrepasamos unha L; Moffy, que padece estrabismo, ou Carmen Dell’Orefice, que simplemente é unha anciá de oitenta e pico e segue desfilando.    

            Negar a importancia cultural da moda é ignorar o mundo no que se vive, está presente en moitos ámbitos da nosa vida (é o que ten non ter pelaxe coma os gorilas) e serve tamén para facer arte. Mais é certo que durante moitos anos, case dende os inicios da industria como tal, e salvo contadas excepcións de lucidez estética (gracias, Coco, por pensar sempre en nós mesmas), a moda sempre tomou como referencia o corpo feminino non para dignificalo, senón para denigralo e para empregalo como unha simple percha, algo que nos últimos anos tornou en prácticas tan salvaxes como enxalzar sobre as pasarelas a extrema delgadez e a coñecida talla 0 como un ideal de beleza e perfección ao que aspirar e ao que todas nos debemos asimilar (sempre orientado cara a nós, as mulleres, pois a dieta é unha anestesia moi eficaz). Independentemente de que iso poida derivar na apoloxía de graves trastornos do noso tempo como a anorexia ou a bulimia (ai, Karl, que “jamao” estás), que tamén, cómpre termos moi presente que como percepción relativa que é, a beleza non é unha soa, nin a feminina nin a masculina. Deberíamos ser capaces, como mulleres e dada a exposición que temos no mundo da moda e do “belo”, de confrontar novos modelos e propugnar novos ideais estéticos, dunha forma sá e menos frívola.

Louvo o atrevemento de Winnie Harlow porque me parece un dos precedentes máis esperanzadores de cara a que as pasarelas pasen a ser o escaparate dos corpos reais, tanto de mulleres coma de homes, para sentirmos que a moda, máis ou menos asequible, tan importante nas nosas vidas “primermundistas”, realmente se concibe cunha funcionalidade, a de vestir os nosos corpos e a nosa personalidade. Espero que gracias á achega de modelos coma Harlow, nun futuro non moi lonxano deixemos de pedir perdón por ter uns quilos de máis, unhas poucas engurras, algo de celulite ou por ser multirraciais. Gustaríame que casos coma o desta rapaza xeraran unha controversia moi necesaria para darlle a volta ao canon establecido. Polo de agora, congratúlome de que unha muller como ela exhiba con tanto orgullo o seu corpo perfectamente imperfecto.