De Outeiro de Rei a Tebas

17 de maio. Un ano máis. Un cento de proclamas no ar e un milleiro de promesas e obrigas para co noso idioma sen cumprir. Nun día no que celebramos con ledicia a lírica daquel chairego que engaiolou os nosos soños, quixen lembrarme da súa faceta máis descoñecida e daquel día que decidiu viaxar de Outeiro de Rei a Tebas.

Poucos saben que Manuel María, o poeta do existencialismo e do compromiso coa terra, entre outras moitas facetas, cultivou tamén unha literatura dramática de tema clásico que, aínda sendo moi breve, debe ser reivindicada. O seu Edipo (escrita aló polos anos 60 pero que non foi publicada ata o 2003) recupera algúns dos episodios míticos protagonizados por esta figura central da saga dos Labdácidas inmortalizados por Sófocles en Edipo rei e Edipo en Colono (cos pertinentes engadidos e liberdades creativas, claro está). Mais por que Manuel María había querer que Edipo ou Antígona falasen en galego naqueles anos? El mesmo o explicou no limiar á edición da obra:

Co Edipo tentamos crear un personaxe que resultase ser un anti-Franco, o tirano cruel e omnipotente que estabamos a padecer. Un Edipo que fose, máis que un rei ou un brinquedo do Destino e da Fatalidade, un home bo, xeneroso, inconmovíbel nos seus principios éticos: o xefe humanísimo que endexamais atraizoa ou atraizoará a súa xente, cumpridor do seu deber ata as derradeiras consecuencias, disposto a sacrificar a vida polos seus ideais se preciso for. De Antígona quixemos facer un prototipo da muller forte, valente, filla exemplar e heroica, trasunto das galegas nais, donas, fillas de emigrantes – e non só – que tan insuperábel e esforzado cometido desempeñaron ao longo da historia do noso pobo.

Manuel María non ignorou a lectura máis contestataria do mito e así o reinterpretou para insuflarlle unha nova vida nas nosas letras, sendo coma case sempre un pioneiro da empresa literaria en galego. Os nosos dramaturgos miraban a Europa e iniciaron en paralelo un teatro de tema clásico en lingua galega do que Manuel María é un dos seus principais fundadores (aínda que axiña abandonou esta tendencia). Recolleu o mito de Edipo, simplificouno (para nada o “empobreceu”, como el asegura no limiar) e o caprichoso fatum quixo relegalo a un caixón ata que Miguel A. Mato Fondo e a Biblioteca-Arquivo Teatral Francisco Pillado Mayor a recuperaron para a súa publicación un ano antes do pasamento do poeta da Terra Chá. Ao igual que con Elexías á miña vida pequeniña (da que xa falamos na Cólquide noutra ocasión), hai que dar grazas á xenerosidade dun autor que mira con escepticismo á súa propia obra e ao heroísmo (porque publicar cousas en galego foi, segue e seguirá sendo unha auténtica loita contra os elementos) de quen se decidiu a darlle forma nunha coidadísima edición á altura do material.

A obra consta dun prólogo e tres actos a través dos cales acompañamos ao Edipo rei e peregrino na súa loita contra un destino nada benévolo. Tras saberse causante dos males de Tebas como herdeiro dunha caste que ofendeu aos deuses e descubrir que matou ao seu pai Laio e casou coa súa nai Iocasta (dando cumprimento á predición dos oráculos), Edipo vaga cego e vello acompañado da súa filla Antígona sendo rexeitado por todos debido á sona da maldición que pesa sobre el. Despois de rexeitar a oferta de Creonte, quen o convida a reinar de novo á súa beira en Tebas para reparar o mal causado, Edipo morre nos camiños acabando co sufrimento que lle infrinxiron os deuses pero coa certeza de que deixa esta vida coma un home recto e xusto.

Manuel María conserva no seu drama a moitos dos personaxes principais deste episodio mítico, sitúaos no mesmo escenario, a cidade de Tebas, e mesmo inclúe un coro cunha función moi semellante á que tiña na traxedia grega clásica. A pesar das licencias, mantén un alto nivel de fidelidade ao relato dos orixinais nun fluído diálogo co teatro de Sófocles que non pasa por alto as achegas dos seus intermediarios, aos que seguro que o autor tivo tamén acceso. O resultado é soberbio, malia a humilísima opinión do autor:

Ao reler, despois de tantos anos, esta humilde obra da nosa autoría – é abismal a grandeza do mito comparado coas nosas escasas forzas e saberes – case nos resulta unha descoñecida e máis inconsistente e pobre do que nós coidabamos. Se a deixamos ir polo mundo adiante débese a que xa cumpriu a súa maioría de idade, ao teimoso empeño de bos e xenerosos amigos de ollala en letra impresa e a que quizais sexa testemuño dunha época aínda non moi afastada en que a nosa literatura se desenvolvía de xeito heroico e practicamente na clandestinidade e indiferenza.

O valor literario do Edipo de Manuel María é altísimo como se testemuña nestas derradeiras liñas e como se pode deducir sendo quen é a pluma detrás da súa elaboración e tocando os temas que toca nun galego que aínda hoxe está lonxe de gozar da situación merecida. Invito a calquera que hoxe e sempre se marabille cos versos de Manuel María a descubrir esta obra inxustamente relegada a un apartado de “obra menor” do seu autor, un autor moito máis versátil do que a información institucional está disposta a recoñecer. Como aperitivo, o parlamento de Edipo na segunda escena do acto segundo:

Dende entón ben tristeiro é o meu destino. Andar de lugar en lugar contando historias que narran as fazañas dos heroes ou facendo rir á xente cos meus versos picarescos en que boto todo o meu amargor. Xa non sei para que vivo. Só me ten de pé o amor e a fidelidade de Antígona. Creonte, cando me ollou caído, botoume da cidade. Negoume o anco máis cativeiro que nin a un can se lle nega. Mais eu fun Rei. Eu non fun nado para esta vida de vagamundo... Para que fun nado eu...? Calquera sabe! Do que non teño dúbida é de que fun nado para sofrer. Agora teño saudade do que fun. Do que puidera ser se as cousas acontecesen doutro xeito. Mais eu non fun dono dos acontecementos. Os acontecementos foron sempre os meus donos, os que me gobernaron, os meus señores. Tiveron máis forzas que as que eu tiña. E vencéronme. Era natural. Nada puiden facer máis que o que fixen: cegar coa miña man os meus ollos para non ollar tanto arrepío. A miña vida é arrepiante. A min mesmo me pon medo. Dicídeme, deuses inmortais, que non sofredes, que andades gastando o voso vagar no Olimpo a xogar cos sofrimentos dos mortais: Por que non me matades? Por que non me tirades a vida? Por que vos compracedes ollando, con ollos que eu non teño, esta miña vida noxenta e miserábel? Aínda non vos semella dabondo? Aínda teño que sofrer máis coitas e novas aldraxes? Deica cando? Por que non me rematades dunha vez e para sempre? Por que non poñedes forza no meu pulso para me matar eu pola miña man? Non abonda xa? Queredes ademais de ollarme cego e vello, ollarme tamén louco?

Feliz día das letras galegas.

E lembrade, seguimos precisando a lingua se queremos vencer.

O día despois...

            Pasou o día e todo segue igual.  A avogacía do demo abre as súas portas para anunciar que non foi para tanto. Non foi tan traumático. Ou iso quero crer.

            Recordo poucas festividades de exaltación do patrimonio cultural propio tan controvertidas coma a de onte. Máis ben, non recordo ningunha. Aínda así, semella que a campaña electoral tivo aos principais baluartes da loita contra o oficialismo lingüístico e literario da nosa terra o suficientemente lobotomizados como para non facer moito ruído ao respecto. Non houbo boicot porque tocaba mítin, supoño. Pese a todo, houbo tensión e varios “tuits” urticantes que, por uns minutos, intentaron incendiar a celebración do Día das Letras Galegas (o único día no que se xulga necesario defender a nosa lingua, polo visto) e a dedicatoria ao homenaxeado deste ano 2015: Xosé Filgueira Valverde.

            Intentarei poñerme ultra-analítica para non provocar malentendidos e porque creo a ocasión o merece, xa que a cuestión é o suficientemente peliaguda como para que nos paremos un chisco a reflexionar sobre ela. O nomeamento de Filgueira Valverde como homenaxeado do Día das Letras pasou por riba de nomes de certa sona e relevancia que se consideraron “superiores” ao do candidato finalmente escollido e por riba doutros que nin sequera foron propostos nin tomados en consideración. É posible que outros o merecesen antes que el e tamén podo considerar probable que el o merecese antes que outros. Por que non? Mais, con tanto erudito morto ás nosas costas, non debería resultarnos estraño que a arbitrariedade mande nunha decisión anual tan agardada (obviando o pequeno detalle de que é algho triste que teñas que botar un mínimo de dez anos no nicho para que che recoñezan a túa labor en defensa ou cultivo da lingua galega, pero xa me meterei nese “freghado” noutro momento).

Nunca chove a gusto de todos pero neste caso foi aínda máis heavy. Tratábase dun destacado autor en lingua galega, si; un fulano que demostrou un certo compromiso co idioma, vale; un señor destes que tanto che escribía un tratado sobre costumes, historias e demais “batallitas” como che botaba a andar un proxecto editorial galego e en galego en plena posguerra. Pero tamén foi político. E non un calquera. Foi alcalde de Pontevedra durante o franquismo, o mesmo que se cebou coa nosa fala e coa nosa cultura durante esa Longa Noite de Pedra que a veces semella que aínda está por rematar. As institucións encargadas de tal designación non tardaron en ser ferozmente sinaladas co dedo por mostrar certa condescendencia con esa mancha no historial vital do tal Filgueira. Vaia cocho colaboracionista! Que vergonza! Indignante que a RAG lle vaia conmemorar nada a ese fulano! De pouco lles serviu aos que esgrimiron amables sentencias do estilo destas que se lles lembrase a importante achega que supuxeron os volumes de Adral ou Bibliófilos Gallegos, por poñer algúns exemplos. E pode ser comprensible. Pero, como ben recordou Manuel Rivas nun artigo xa vello publicado na revista Luzes a propósito da designación de Filgueira Valverde, Platón tamén estivo en Siracusa. E ninguén lle foi pedir contas a Platón, engado eu.

Suponse que o 2015 debe pasar a historia coma o ano no que a RAG e os seus acólitos tiveron a valentía de recoñecer a labor dun persoeiro non vencellado a todas aquelas correntes ideolóxicas coas que se relaciona a miúdo a defensa do galego. É máis, suponse que tiveron a ousadía de recoñecer a alguén que formou parte activa dun réxime que por pouco nos afoga na lama sen que iso impedise a súa redención como destacado literato e estudoso das nosas letras. Dende o meu punto de vista, debería ser positivo e un saudable exercicio de madurez como pobo e como entidade cultural que busca un lugar consolidado no mundo, recoñecermos que non todas as grandes figuras da nosa lingua e literatura son modelos. Hai que ser un referente moral, ideolóxico e político para ser un bo escritor e viceversa, un bo escritor debe erixirse nunha indiscutible referencia moral e ética? Probablemente non. Ou pode que si. Mesmo os que dalgún xeito consideramos modelos sen fisuras, teñen algunha lagoa na súa vida e obra. Para min, ese é o erro de base. Erro que tivo como fatal consecuencia unha notable falta de entusiasmo por celebrar o Día das Letras deste ano. Mais, como sucede en todo, hai moita hipocrisía ao respecto, xa que “o vello profesor”, como nalgúns círculos se coñecía a Filgueira Valverde, non é o primeiro nin será o último personaxe distinguido das nosas letras cuxa vida e traxectoria se poñen en cuestión. Porén, a memoria é fráxil e a ignorancia altamente atrevida.

O caso é que ao final, non foi para tanto. Seguimos aquí. Sendo galegos por obra e gracia do idioma, como sabiamente acuñou Castelao. Lembrar as pifias e virtudes de Xosé Filgueira Valverde non resultou ser a apocalipse final e a cabeza de Alonso Montero non rodou. Despois de darlle moitas voltas, a miña conclusión é que claramente había outros que o merecían máis que o homenaxeado deste ano. Sen dúbida, pois cada unha ten os seus gustos e preferencias. Pero este ano, no que pode que se buscase de forma un pouco torpe e forzada unha especie de reconciliación, tocou enxalzar o legado dun intelectual galego que nun momento da súa vida se adheriu á estrutura dun réxime totalitario que nos mexou moitirmirmo por riba.

Valoraría moi positivamente, polo tanto, que a tan deostada academia demostrase a mesma valentía (ou facilidade, depende de como se mire) que quixo mostrar este ano, nomeando para o vindeiro ou nos seguintes a outro gran intelectual sen cuxa achega non se entende a conformación do canon da literatura galega actual e que, dende un ámbito diametralmente oposto ao de Filgueira Valverde, tamén traballou arreo pola lingua. Figura senlleira dunha realidade lingüística incómoda, destas que proe e que, podendo gustar máis ou menos está aí e forma parte da historia da nosa lingua. Si, estou falando de Ricardo Carvalho Calero (como imaxino que a el lle gustaría ser coñecido), o eterno rexeitado por aqueles puristas para os que, máis que nunca, o idioma segue sendo unha cuestión política. Filgueira pode valer pero seguramente tamén era máis doado. E iso tampouco mola.

A ver con quen a lían o ano que vén. Sexa quen sexa, que iso non nos quite o noso orgullo nin os azos necesarios para seguir mantendo viva a nosa lingua. Todos os días do ano.

De quen canta aos meus ríos, fontes e regatos...

Que teñen que ver a gran poetisa do Rexurdimento galego e un dos xigantes de Silicon Valley? A primeira vista, parece que moi pouco, mais hoxe o noso buscador de referencia, Google, deunos unha grata sorpresa e gañou con razón a simpatía daqueles que veneramos a Rosalía de Castro case do mesmo xeito que os helenos da Antigüidade Clásica deberon venerar a Homero. Matriarca das nosas letras, dona dun espírito literario inconformista, xenio e figura en definitiva, a gran Rosalía tamén merecía o seu lugar nesta especie de paseo da fama virtual que é o doodle, á beira doutras autoridades da literatura universal coma Tolstoi, Dickens, Jane Austen ou Albert Camus, por citar uns poucos.

Celebrar a Rosalía sempre debería pasar do día de hoxe e todos os días deberiamos quitar o po dos nosos exemplares de Cantares Gallegos e Follas Novas para redescubrilos. Ninguén cantou ás saudades e ás coitas dos seus coetáneos coma ela. Seu é o retrato dunha Galicia esfolada, dunha terra asoballada, de homes e mulleres sen folgos cos que ela se identificaba completamente. Os seus magníficos versos, que son historia viva da literatura en galego, debuxan a anguria e o pesar producidos por esta situación, pero tamén levan o selo da rebeldía e da loita contra a opresión. Cando non tiñamos nin medio chanzo subido na dignificación e normalización do idioma, cando ninguén se plantexaba políticas de igualdade nin nada parecido e cando case non tiñamos consciencia da nosa propia identidade como pobo, ela ousou. Ousou ser muller. Ousou ser unha muller intelixente. Ousou ser unha muller intelixente que escribía. E, sobre todo, ousou ser unha muller intelixente que escribía en galego. O colmo, vamos. Hoxe Rosalía sería punk e antisistema. Era moi ghrande Rosalía.

Nunha ocasión, escoitei dicir nunha palestra á profesora Teresa Moure (abandonando un pouco o ton académico da súa conferencia) que Galicia era unha queer nation. Concluía ela en clave positiva que eramos diferentes, por moitos motivos, pero o máis alucinante da nosa cultura, segundo ela, e que nos convertía claramente nunha queer nation, era que a nosa figura literaria de cabeceira era unha muller con todas as características que citei no anterior parágrafo. E iso mola. Máis que o leite. E a pesar de todas as pequenas tempestades que asolan á cultura galega en xeral, somos quen de exhibir con orgullo esa marabillosa “rareza”. Por iso os perfís das redes sociais de media Galicia amenceron cunha captura do xa celebérrimo doodle. Porque a nosa bandeira, en realidade, é unha páxina asinada por Rosalía.

O canon a veces fai ben o seu traballo e gracias a iso temos a Rosalía ata na sopa, tamén en Google. O mundo estaría tolo se non a elevara á categoría de icona. Certo é que este feito sempre entraña inconvenientes (algúns dunha magnitude moi semellante á espectacular popularización das camisetas dos Ramones) pero non pode ser para menos, xa que só unha ínfima parte do noso legado cultural en galego se pode entender sen Rosalía. Sempre volvemos a ela, sempre a reivindicamos, sempre relemos os seus poemas tratando de atopar o quid aos problemas de hoxe... Sen a súa poesía faltaríannos unhas cantas vértebras na columna da literatura e da cultura galegas. “Y lo sabes”!

É que... A ver? Como diría o cómico, “no lo digo, lo hago”! Como non se lle vai dedicar un doodle á persoa que escribiu este marabilloso prólogo (dignificando así un case subxénero literario que adoitamos pasar por alto con moita frecuencia)!

E ¡sófrese tanto n'esta querida terra gallega! Libros enteiros poideran escribirse falando d'o eterno infortunio que afrie os nosos aldeans e mariñeiros, soya e verdadeira ente d'o trabaIlo n'o noso pais. Vin e sentin as suas penas como si fosen miñas, mais o que me conmoveu sempre, e po-lo tanto non podia deiar de ter un eco n'a miña poesia, foron as innumerables coitas d'as nosas mulleres: criaturas amantes para os seus y os estraños, cheas de sentimento, tan esforzadas de corpo, como brandas de corazon e tamen tan desdichadas que se dieran nadas solasmentes para reer cantas fatigas poidan afriir, á parte mais froa e inel d'a humanidade. N'o campo compartindo mitade por mitade c'os seus homes as rudas faenas, n'a casa soportando valerosamente as ansias d'a maternidade, os traballos domesticos e as arideces d'a probeza. Soyas ó mais d' o tempo, tendo que traballar de sol á sol, e sin auda pra mal manterse, pra manter os seus fillos, e quisais o pai valetudinario, parecen condenadas á non atoparen nunca reposo se non n'a tomba.

Como non se lle vai dedicar un doodle á autora cuxos versos morriñentos aprendemos na escola incluso antes que a táboa de multiplicar!

Adiós ríos, adiós fontes

adiós, regatos pequenos;

adiós, vista dos meus ollos,

non sei cándo nos veremos.

Miña terra, miña terra,

terra donde m’eu criei,

hortiña que quero tanto,

figueiriñas que prantei.

(E segue, eh, pero hai que abreviar)

Como non se lle vai dedicar un doodle a quen nos provoca case 200 anos despois estas catarses!

Un-ha vez tiven un cravo

Cravado no corazon,

Y eu non m'acordo xa s'era aquel cravo,

D'ouro, de ferro, ou d'amor.

Soyo sei que me fixo un mal tan fondo,

Que tanto m'atormentou,

Qu'eu dia e noite sin cesar choraba

Cal chorou Madanela n'a pasion.

—Señor, que todo ó podedes,

Pedinlle un-ha vez á Dios,

Daime valor par'arrincar d'un golpe

Cravo de tal condicion.

E doumo Dios e arrinqueino,

Mais... ¿quen pensara?... Despois

Xa non sentin mais tormentos

Nin soupen qu'era delor;

Soupen sô, que non sei que me faltaba

En donde o cravo faltou,

E seica, seica tiven soidades

D'aquela pena... ¡Bon Dios!

Este barro mortal qu'envolve o esprito

¡Quen-o entenderá, Señor!...

Como non!

#EuSonRosalía

Letras e galegas...

Prego que se me perdoe por dar pulo a un día de hipocrisía institucional e reivindicación pasaxeira. Conste, aínda que non creo que o precise (tendo en conta que cada verba que aquí espeto cada día do ano é puramente galega) que para min todos os días son de letras en galego, de pensamentos en galego e mesmo de tacos en galego. Supoño que na diáspora, a morriña manda e se lle dá, inevitablemente, máis importancia a esta efeméride...

Pero hoxe non vou marear a "perdís" nin tocar as narices con densas e incendiarias reflexións sobre todo o que me proe deste día. Hoxe estou de boas...

            Porque, realmente, somos a hostia e molamos máis ca o leite!

            Temos temazos en galego...

Familia Caamagno - O ritmo da caverna

Kastomä - A infancia

Sés - Co xenio destrozado

Heredeiros da Crus - Quero josar!

                                          

Luar na Lubre - Chove en Santiago

            (Tiñamos ata non hai moito) Grandes programas en galego...

Xabarín Club

Land Rober

            Contos infantís caralludos en galego...

A toupiña que quería saber quen lle fixera

aquilo na cabeza

A cebra Camila

            Magníficas series de televisión...

Matalobos

Mareas vivas

            Mesmo algunha película galega e en galego, oes!

Sempre Xonxa, de Chano Piñeiro

            E, por suposto, unha literatura que flipas...

Aqués que tén fama d' honrados na vila

roubáronme tanta brancura qu' eu tiña;

botáronme estrume nas galas dun día,

a roupa de cote puñéronma en tiras.

Nin pedra deixaron en dond' eu vivira;

sin lar, sin abrigo, morei nas curtiñas;

ó raso cas lebres dormín nas campías;

meus fillos... ¡meus anxos!... que tant' eu quería,

¡morreron, morreron ca fame que tiñan!

Quedei deshonrada, mucháronm' a vida,

fixéronm' un leito de toxos e silvas;

i en tanto, os raposos de sangre maldita,

tranquilos nun leito de rosas dormían.

―Salvádeme ¡ouh, xueces!, berrei... ¡Tolería!

De min se mofaron, vendeum' a xusticia.

―Bon Dios, axudaime, berrei, berrei inda...

tan alto qu' estaba, bon Dios non m' oíra.

Estonces, cal loba doente ou ferida,

dun salto con rabia pillei a fouciña,

rondei paseniño... (ne' as herbas sentían)

i a lúa escondíase, i a fera dormía

cos seus compañeiros en cama mullida.

Mireinos con calma, i as mans estendidas,

dun golpe ¡dun soio! deixeinos sin vida.

I ó lado, contenta, senteime das vítimas,

tranquila, esperando pola alba do día.

I estonces... estonces cumpreuse a xusticia:

eu, neles; i as leises, na man qu' os ferira.

Rosalía de Castro, A xustiza pola man

Eu nascín, medrei e fíxenme home, e un bo día enfermóuseme un ollo. Fun aos médicos e lambéronme unha manchada de cartos e no remate de contas o ollo sandar sandou, pero quedoume grolo. Por aquel tempo tiña un galo tan amante que viña comer na miña man. Chamáballe Tenorio.

Un día estaba eu agachado cos graos de millo na cunca das maus, veuse cara min, paseniñamente, tripando a terra con aquel de señorón fidalgo. Plántase diante de min, ergue o pescozo pra fitar de perto, cicais bulronamente, aquel meu malfadado ollo grolo e, cavilando que sería cousa de manxar, axeitoume un peteirazo tan ben dirixido que me deixou torto. Agora si, os médicos, dispois de lamberme outra manchada de cartos, puxéronme un ollo de vidro, tan ben imitado que bulía e todo.

A cantas mulleres engaiolei chiscándolles o ollo de vidro. . . !

Morrín entre cobertores como morren a cotío os bos homes, e ben afeitado e ben peiteado e co meu traxe dos días de festa -que por certo levoumo o enterrador ó día seguinte de enterrarme- fun pra debaixo dos terróns sen que ninguén se lembrase de quitarme o ollo de vidro.

Deitado na miña caixa de pino repousei moitísimos días, tantos que perdín a conta. Apodrecín axiña e aos poucos días de enterrado escomenzaron os vermes a facerme cóchegas.

Cómpre decir que eiquí non está permitido presentarse en sociedade con farrapos de carne fedenta apegados nos ósos, pois os esqueletes, que non ven nin comen, ulen tan ben coma os vivos; así foi que namentres os vermes non manxaron a pouca freba que trouxen, non puden erguerme.

Foi unha noite de luar cando saín da cova por primeira vez. Traballiño custoume desentolle-las pernas e cando me erguín e botei a miña cachola fóra da terra, fiquei pasmado. . . Aquel ollo de vidro que de nada me servira na vida sírveme agora pra mirar. 

Castelao, Un ollo de vidro: memorias dun esquelete

         Isto só é unha pequenísima parte do que hai! E aínda temos a ousadía de pensar ou de permitir que nos fagan pensar que a cultura en galego é limitada? Sacade a lingua a pasear todos os días da vosa vida!

Feminismos de postín vs. "Egomet"

Xa comezou o simulacro de defensa da dignidade, liberdade e integridade feminina? Parece ser que si. Un ano máis, mulleres de todo o mundo e de toda clase, condición, raza, lingua ou ideoloxía congratulámonos por nada. Si. Por nada. Rendidas á oficialidade e á eventualidade celebrámonos como colectivo, iso si, pero esquecendo no fondo e detrás dese mero escaparate de indignación ou amor propio verbal que somos un colectivo oprimido, sometido á violencia física e simbólica, rexeitado e infravalorado, que aínda debe axeonllarse perante un mundo patriarcal cuxas concesións seguen sendo escasas. Pero tanto ten porque o noso día de reafirmación de xénero coas súas pancartas, murais e cancións reivindicativas non nolo quita ninguén! Porque supoño que debemos alegrarnos das “conquistas” obtidas sobre todo no presente ano, comezando por esa novedosa lexislación do goberno español que por fin acaba coa espiral de violencia estrutural que ata o de agora nos empurraba a delinquir e mesmo a asasinar! Bra-vó!

Creo que se nota que levo bastante mal iso dos “días internacionais de”. Un día estamos orgullosas de ser mulleres e queremos loitar ferventemente polos nosos dereitos e ao outro día queremos salvar ao loro de ventre laranxa da extinción para ao día seguinte estarmos preocupadísimos pola divulgación de enfermidades raras coma o linfedema (que, dito sexa de paso, tamén existimos). Todo isto empeza e remata aquí, a nosa esquizofrenia non coñece límites. No transcurso destas 24 horas non haberá rede social que non estea inundada de lemas, consignas e frases atribuídas a célebres precursoras do feminismo actual para que todos vexan que esa persoa tamén se acorda de que hoxe é 8 de marzo (presumindo dun nada loable coñecemento “wikipédico”). Neste día non haberá nova en calquera medio de comunicación que non lembre as ignominiosas estatísticas ás que sempre se nos vincula como colectivo, tales como o número de mulleres asasinadas, violadas, vítimas de malos tratos ou o nivel de discriminación que padecemos. Ademais de todo isto, descubriremos que hoxe, máis que nunca, a responsabilidade política é plena e total. Temos ás democracias occidentais do noso lado, que pode ir mal? Todo “servidor e servidora pública” de calquera cor política exhibirá no día de hoxe unha concienciación sincera que non impulsará a outra cousa que non sexa actuar a prol da consecución das nosas metas, en especial as políticas, que evocarán cunha admiración digna de Xudas o papel desempeñado polas activistas do pasado e louvarán o papel tan rancio que se nos asigna nun mundo e nunha sociedade que aínda son de homes. Todo forma parte do gran fasto desta ilusión teatral chamada “día internacional da muller traballadora” que se apagará de socato coma unha vela á que sopramos en canto academos a medianoite do 9 de marzo.

Antes de seguir, confeso que pequei, pois eu tamén estou aproveitando dun xeito oportunista esta data e asúmoa como treito temporal idóneo para poñer de manifesto o meu cabreo. Mais, que o meu pecado non me escuse no presente pero si no futuro, pois eu aspiro á destrución de días coma este, destes pobres recordatorios de causas dadas por imposibles que non deixan de ser unha metamorfose máis do dominio mediático que tan fortemente nos inflúe e do propio poder establecido, que se asimilan ao efémero clima de reivindicación e protesta coma lobos que camiñan entre cordeiros e que nos ditarán tacitamente o esquecemento de calquera demanda que exceda a xa tremenda xenerosidade do paternalismo patriarcal para coas mulleres. Isto non é máis que “postureo”, mías senhores. Falsidade e Hipocrisía (así, con maiúsculas e divinizadas) son os dous principios que rexerán a oratoria do presente día, dous principios nos que caeremos moitos de nós, pois non hai frivolidade máis grande que os “días internacionais de”.

En serio hoxe honramos a memoria das Olimpe de Gouges, Mary Wollstonecraft ou Simone de Beauvoir? De verdade nos identificamos co ideario revolucionario de figuras de gran calado para a causa feminista como estas e sentamos os alicerces do noso estado contemporáneo nalgunhas das súas teses? Superamos todo isto? Pois claro que non. Botamos por terra cada un dos seus logros intelectuais e materiais, non hai máis que ver o que pasa ao noso redor. Pois seguramente algunha de nós terá oído (e seguirá oíndo) algunha vez proclamas de resignación e derrotismo por parte dalgunha muller, a saber, “o meu mozo ten celos e pégame porque me quere e a culpa é miña”, “o traballo máis importante é o do home” ou “eu non me considero feminista, os radicalismos non me gustan”. Que esperamos? Que nos regalen as cousas? Que un día aos homes se lles ilumine a cachola e decidan que xa está ben de tanto abuso? E, aparte disto, que pretendemos se logramos librarnos do despotismo machista? Subvertir os roles sen máis e facer o mesmo que fixeron eles durante miles e miles de anos inaugurando unha nova e infame dicotomía de xénero? Eu xa coñezo mulleres (moi) empoderadas e, francamente, non che me gustan moito. Négome a que os meus referentes sexan Soraya Sáenz de Santamaría, Dolores de Cospedal, Esperanza Aguirre, Margaret Thatcher ou Isabel a Católica, por dar uns poucos nomes, e seguramente tamén algunha de nós tivo ocasión de oír que estas son mulleres dignas de admirar porque son as que “cortan o bacalao”. Diso nada, todas esas mulleres simplemente viron a ocasión de facerse cun rol hexemónico acatando as mesmas regras que determinan a dinámica do poder masculino. Encima, esixíndoselles, como non, o dobre para demostrar que merecen estar aí, simplemente polo atributo vaxinal.

Hoxe é un día triste e de resignación. Sí, resignámonos. Resignámonos a que só temos un día ao ano para poder berrar aos catro ventos que nos gusta ser mulleres (como se do slogan dun anuncio de compresas se tratara), resignámonos a disfrutar deste carameliño chamado 8 de marzo que as altas esferas nos dan para falar sen medo durante un único día ao ano para despois obeceder ao mandato implícito de que caladas estamos máis guapas. Tardaremos un ano en ver a mesma efervescencia de compromiso e unidade como colectivo, o cal dá conta da nosa falta real de compromiso e da nosa evidente desunión.

Mulleres de todo o mundo, non celebredes este día. Non vos felicitedes. Ignorade esta “festa” da feminidade e facede que todos os días sexan dignos das vosas reclamacións. Se a miña influencia puidese exceder a modestia destas pobres liñas diríavos que abrirades as ventás, vos asomarades a elas e berrarades “estou máis que farta e non quero seguir soportándoo”, pero nin presento un noticiario de máxima audiencia nin protagonizo unha oscarizada película de hollywood para que isto se faga real. Se por fin as mulleres logramos liberarnos destas cadeas que nos reteñen, da publicidade que nos denigra, da política e das ensinanzas que nos adoutrinan no machismo e no repugnante falocentrismo e da nosa propia condescendencia cara estes tópicos e feitos, debemos continuar e loitar por un mundo diferente, non por asentarnos nunha vendetta que non leva a ningures, só a repetir erros do pasado. Soñamos coa igualdade e a xustiza para nós e para todos os seres humanos? Por que non pode ser posible? Non vos acomodedes neste día, mañá volvede inundar as vosas redes sociais con manifestos e sentencias, volvede cantar Respect co mesmo aplomo e volvede berrar ata a afonía total que estamos ata a cona! Non deixemos que a oficialidade nos encorsete e nos cale durante 364 días máis!

E, boeno, como Pasionaria eu non teño moito futuro (xa se viu), estou cabreada e que pode facer a miña humilde persoa soa por todas nós? Pouco, supoño. Iso sí, a deus poño por testemuña que nunca máis volverei usar este día para manifestarme. Hai moito que facer e non se conseguirá nun único día de autofelación (perdón, auto-cunnilingus!) que non é máis que unha fachada que se derrubará mañá mesmo.

Feliz día da matria...

                         

           Adiántome á celebración patriótica e relixiosa por antonomasia desta nosa terra con algunha reflexión (non sei se incómoda, politicamente incorrecta ou directamente "chorra" e carente de toda lóxica ou fundamento), porque neste blog colle todo o que lle poida pasar pola cabeciña a unha servidora, mesmo aquelas opinións pouco populares que a poidan condenar ao averno das redes sociais! Pero boeno, hai que mollarse aínda que só sexa un pouquiño.

           Día da patria galega… Patria? Que patria? Esta palabra próeme dun xeito singular por dous motivos fundamentais: o primeiro, a idea de ter unha nación na que asentar todas as miñas expectativas políticas e persoais. Digamos que sinto unha certa simpatía polo nacionalismo galego en particular por motivos moi obvios, creo que é evidente, e non nego que podo empatizar con outras sensibilidades nacionalistas do mundo, mais é posible que ese sentimento nacionalista que se manifesta en min dun xeito desigual e escéptico nacera como resposta á conduta a todas luces opresiva e pouco amable do poder establecido (preferentemente dereitista, capitalista e patriarcal). Se por min fora, se só dependera de min mesma, o anarquismo definiría á perfección o meu ser político pero hai tempo que aceptei e acatei (non moi a gusto) a existencia dunha superestrutura de liderado coa que teño que convivir, lidiar e á que debo contribuír dun xeito ou outro so pena de que as miñas opinións respecto da mesma perdan toda a súa validez. Pero de entrada, digamos que o sentimento patriótico e nacionalista non me chista moito, unha entidade tan pouco definida e abstracta como é a nación (case tanto como ese Deus do que tanto renego) non me merece moita credibilidade.

            O segundo motivo polo que non me gusta moito iso da patria atópase na orixe mesma desa palabra, que funde as súas raíces no termo latino pater (“pai”, como é evidente). Dicir “patria” reflicte, ao meu modo de ver, unha tendencia ideolóxica inclinada cara o dominio nacional patriarcal, asumindo unha idea cuxa vixencia se fortaleceu durante séculos e que non entendeu nin de esquerdas, nin de dereitas, nin do inexistente centro: o estado é cousa de homes. Ás mulleres debería darnos vergoña erguer o puño por unha patria, de verdade. Ningunha patria velou polo noso dereito inalienable a decidir sobre o noso corpo, ningunha patria erradicou nin erradicará, polo visto, a violencia misóxina e machista (tanto a simbólica como a física) e ningunha patria garantiu a liberdade individual de cada muller. NINGUNHA.

            En fin, todo isto (que obviamente se pode discutir, tan só é o que eu penso sobre iso que chaman patria) non era máis que un preámbulo. En realidade, só era unha escusa para comentar un documento sobre o que tiña ganas de falar: unha conferencia de Teresa Moure, escritora, activista política e feminista e profesora na USC, titulada O desafío de xénero fronte á crise capitalista. Non coñezo persoalmente a esta autora e o certo é que nunca lin un libro seu, o único que sei dela debo remitilo a unha das principais fontes de coñecemento do mundo contemporáneo: Youtube. Sí, seino. É triste. Porén, iso non me privará de poñer enriba da mesa unha serie de cuestións francamente interesantes que se analizan neste vídeo.

Debo dicir que me gusta a visión que ten esta muller do feminismo, unha visión que non creo que lle fora inspirada da noite para a mañá e que imaxino que será froito de horas e horas de lecturas, conferencias e reflexións. Aínda que todo é opinable e discutible, o fondo do que ela expón gústame: rexeita a versión máis rancia e falsa do que algúns entenden por feminismo, é dicir, que as mulleres pasemos de oprimidas a opresoras sen máis, ocupando todos os espazos de poder político, económico e social ata agora detentados por homes sen máis propósito que ese, o de empoderarnos e invertir os roles, algo que non é máis que un obxectivo limitado que non responde ás reivindicacións reais do feminismo.

Pese a que discrepo co asunto do acoso e derribo ao emprego na linguaxe do masculino xenérico como algo prioritario (para min, non deixa de ser unha concesión “chorra” e meramente institucional que escurece o fondo real das proclamas do feminismo, con todo, admito que a linguaxe tende a ser sexista, moi sexista), hai máis cousas que me entusiasman da súa arenga como, por exemplo, a necesidade dunha solidariedade e dunha sociedade do feminismo con outros movementos de reivindicación, coma o ecoloxismo ou a loita antirracista. Tamén me gusta ver que o feminismo que defende Teresa Moure está ancorado nun proxecto vital fondamente afectivo, isto é, que as mulleres non deben prescindir dos afectos por aspirar a unha serie de obxectivos. Eu interpreto que a negación destes afectos non nos fai máis mulleres ou máis libres ou máis independentes (pódese ter parella ou fillos e seguir sendo feminista, vamos) segundo o que escoitei no vídeo. Aínda así, o que ela chama “liderado entrañable” paréceme un dos eufemismos máis impíos que tiven a oportunidade de escoitar…

Pero, repito, que ningún destes detalles cos que eu persoalmente non concordo desmereza o fondo e a mensaxe principal deste parlamento (e evitarei mencionar que todo o que ela expón choca un pouco coas súas aspiracións políticas persoais, posto que hai pouco tempo formou parte das listas electorais ao senado dun partido político que acata en gran parte, a pesar da súa ideoloxía de partida, as normas dese sistema patriarcal, capitalista, competitivo e agresivo que tanto critica): o feminismo é moito máis do que se nos intentou transmitir ao longo da historia máis ben recente deste movemento e os seus obxectivos non son tan reducionistas, posto que non debemos conformarnos con conquistar a esfera do poder case como se dunha vendetta contra os homes se tratase. E eu creo que esta é unha idea sobre a que todas as mulleres deberiamos reflexionar en vísperas do día conmemorativo diso que chaman “patria galega” que, coma todas as patrias, é excluínte con nós, co “outro”, que dicía Simone de Beauvoir e que Moure tamén cita. Non debemos resignarnos á consecución dun obxectivo limitado e a consecución da patria galega, para min, é un obxectivo limitado que non debemos apoiar, senón que debemos ir máis aló.

E non teño máis que dicir…

Feliz día da matria (para os que a teñades)!