Nestes
días de xaxún, penitencia, abstinencia, encapuchados tan inquietantes coma os
que anuncian as treguas da ETA e marchas de procesión do máis fúnebre e
deprimente, decidín botar a vista atrás e falar de cousas moi bíblicas. Porque
aínda que non sexa doado de crer, entender ou aceptar, eu, atea convencida e
confesa, téñolle un enorme respecto a esa grandísima obra de ficción que é a Biblia, epopea que, a pesar de ter un
dos títulos máis frouxos e menos atractivos da historia da literatura (polo
menos na súa variante cristiá), debe ser reivindicada como unha das grandes
novelas de aventuras de todos os tempos. Sobre todo esa parte que nos nosos
lares tan influídos pola tradición do cristianismo se deu en chamar Antigo Testamento (denominación que,
parece ser, resulta altamente ofensiva para os xudeus).
Os
libros pertencentes a esta primeira parte da Biblia céntranse na cosmogonía (a teogonía está deficientemente
explicada, por non dicir ausente) e nas orixes do dogma a través dos grandes
profetas que lograron o contacto coa divindade a fin de transmitir esa palabra
sacra ao pobo. É ben certo que hai pasaxes deste Antigo Testamento que
carecen por completo do que nós poderiamos entender por ritmo narrativo. Mais,
detrás deses abafantes catálogos xenealóxicos e desa diéxese gnómica repleta de
oracións simples que non crean ningún tipo de expectativa ou tensión, escóndese
un dos aparatos mitolóxicos máis fascinantes e completos que desenvolveu a
mente humana. Supoño que por iso non é raro que o cine recorrese a el en
incontables ocasións para recrearse no seu ilusionismo innato. Boeno, algo
tería que ver o feito de que Hollywood se declarase confesional, sobre todo
cando Cecil B. DeMille facía esas colosais superproducións na súa época
dourada, porque o Gilgamesh é un
relato igualmente fantástico e aínda non vin adaptación cinematográfica por
ningures (agradezo que se me informe da existencia de tal documento por se
estou errada).
Boeno,
o caso é que o Antigo Testamento ofrece
un material da hostia para as oportunas revisións cinematográficas, especialmente o Pentateuco e máis especialmente os libros do Xénese e o
Éxodo, os dous primeiros libros do
conglomerado que case sempre son os que sobreviven aos intentos infrutuosos de
miles de fieis e non fieis que intentan empezar a ler a Biblia. Ámbolos dous entraron na miña vida pueril a través dunha
preciosa Biblia destas para nenos
cunhas ilustracións chulísimas que me regalaron hai moitísimos anos pero o Éxodo tivo unha especial relevancia na
miña infancia xa que del se toma a historia do filme O príncipe de Exipto (1998), primeiro gran filme de animación
apadriñado por Dreamworks e, polo tanto, por ese sionista de pro que é Steven
Spielberg, dono e señor desa produtora. E precisamente desta película é da que vou falar nas seguintes
liñas. Comeza a pascua xudea neste blog!
Como
moitas crianças da miña xeración,
tiven que padecer soporíferas clases de relixión católica de inexplicable
presenza nun ensino público que só tiñan un mínimo de interese cando se
centraban na mitoloxía pura e dura e non en dar catequese. Non era raro que no
contexto deses temarios, se ilustraran os diferentes mitos da Biblia con peliculiñas ou series de
animación manifestamente mediocres. Había unha na que saía un raposo
supostamente simpático que me estomagaba especialmente, creo que se chamaba Historias da Biblia, se non recordo mal,
e a sintonía da cabeceira era arrepiante (seguramente a repoñerán en 13TV se é
que non o fixeron xa). O príncipe de
Exipto melloraba con creces as achegas de todos eses subprodutos cuxa única
finalidade era o adoutrinamento niso que chaman fe, e con isto non quero dicir
que nesta película non haxa un certo tufo a dogma (que o hai) pero sabe
disimulalo bastante ben ao mesmo tempo que subverte un pouco o concepto para
darnos espectáculo, evidentemente inspirado en décadas de tradición Disney pero
cuns sinais de identidade propios (incluíndo a homenaxe a ese cine bíblico de orzamentos estratosféricos) e cunha factura impecable. Para min, é unha
das películas de animación dos 90 que mellor aguantou o paso do tempo (con
permiso de O rei león).
O
argumento creo que é de sobra coñecido pero, por se non ides con suficiente
asiduidade á vosa sinagoga, refréscovolo. O pobo hebreo padece todo tipo de
penurias e miserias baixo o xugo do faraón exipcio, que os humilla e escraviza.
Ao ordenar este a matanza de todos os recén nacidos hebreos a fin de evitar que
sexan demasiado numerosos e cheguen a rebelarse (ese excepcional control da
natalidade que tanto se leva na Biblia),
Yocheved decide “salvar” a vida do seu fillo menor deixándoo a mercé das
correntes do Nilo nun cesto. Por intercesión divina, o bebé chega san e salvo
ás portas do palacio do Faraón, onde é recollido pola esposa deste, quen o
chama Moisés e o cría coma se fose propio. Moisés, como é normal, medra e vemos
como ten unha relación moi especial co seu medio irmán, Ramsés, herdeiro ao
trono. Porén, o destino de Moisés parece discorrer por un sendeiro diferente, e
pouco a pouco, comeza a decatarse de quen é en realidade e cal é a tarefa para
a que foi escollido por Deus, que non é outra que liberar aos hebreos da
escravitude e guialos á Terra Prometida. Isto distancia aos dous irmáns e
provoca un enfrontamento no que se mesturan sentimentos pretéritos e obrigas
presentes, verdadeiro eixe da trama da película, que, como é obvio, permítese
moitas licencias á hora de adaptar parte do libro do Éxodo.
Por
se non o dixen xa bastantes veces, a historia é cojonuda, porque o ten todo:
loita de clases, amor fraternal problemático, ἀγώνες de gran intensidade dramática, a pertinente historia de amor, grandes escenas épicas de morte e destrución... Porque si, nin sequera nunha
película “para nenos” se aforran os detalles máis escabrosos da historia, por
exemplo, o momento no que Moisés mata a un capataz exipcio (xiro copernicano na
historia que motiva a súa fuxida de Exipto e a separación dos irmáns) ou as
plagas (porque Deus no Antigo Testamento é un tío moi chungo, vingativo á par que caprichoso). Talvez o único elemento que non acaba de funcionar na película é o cómico,
pois os dous personaxes que deben cumprir con esta parte, os sacerdotes Hotep e
Huy, non callan como bufóns da historia, e incluso resultan inquietantes (sobre
todo na súa correspondente canción). Polo tanto, non entendo por que gastan os
cartos en contratar a Steve Martin e Martin Short para dobrar a estes dous paifocos
se non aportan nada á historia (de feito, saen da mesma dun xeito bastante
torpe e groseiro), nin sequera o humor que se lles presupón a eles e aos seus
intérpretes na versión orixinal.
E
xa que falamos de dobraxe, cómpre destacar que este filme ten un repartazo,
evidentemente na versión orixinal en inglés, comezando polo propio Moisés, a
quen presta a súa voz Val Kilmer. O traballo deste actor é magnífico, lembro
ter visto por primeira vez a película en versión orixinal e quedar parva co
extraordinario traballo del e de Ralph Fiennes, que encarna ao seu irmán e
antagonista, Ramsés. Este último incluso canta no tema das plagas, ao igual que
Michelle Pfeiffer, que dobra a Séfora, a esposa de Moisés. Non menos xenial é
escoitar a voz profunda e penetrante de Patrick Stewart no faraón Seti (dá ata
medo na escena na que trata de xustificarlle a Moisés a matanza dos nenos
hebreos con ese they were only slaves).
Posiblemente a que menos me guste de todo o conxunto é Sandra Bullock (si, ódioa),
que interpreta a Miriam, a verdadeira irmá de Moisés, pero é que o propio
personaxe resulta por momentos un pouco pesado. Aínda que a relevancia dos que
quedan é menor, tamén cabe destacar a Danny Glover como Jethro, pai de Séfora,
aínda que só ten un par de liñas e nin sequera canta a súa canción; Helen
Mirren como a esposa do faraón Seti e Jeff Goldblum como Aarón (si, nesta peli
quítanlle a Aaron gran parte do protagonismo que ten no Éxodo).
E
preguntarédesvos, se é que esperta o voso interese, quen interpreta a Deus?
Amigo, esa era unha cuestión peliaguda, porque Hollywood nunca deixou de
declararse confesional, e poñerlle a Deus a voz dun actor (ou actriz, por que
non?) en concreto era tan delituoso como facer caricaturas de Mahoma. Polo
tanto, como se procedeu para facer falar a unha silveira ardendo? Mesturaron a
voz do propio Val Kilmer cos murmurios dunha muller e coa voz de (atención!)
JAMES AVERY! Si, o tío Phil era Deus... Non recordo moi ben cal era a escusa
que se esgrimía nos como se fixo para
xustificar este batiburrillo de voces para dobrar a Deus, pero era algo así
como que Moisés debía percibir a Deus como unha voz interior (e por iso se
empregou a voz de Val Kilmer) e logo suxerir a neutralidade do ente divino con voces
masculinas e femininas (trapallada, porque ao final a voz que predomina é a dun home). Cousas da fe. En fin...
Pero,
que é o que realmente fai que esta película mole a cañote? Por supostísimo, a música.
É que cando contratas a Hans Zimmer e Stephen Schwartz nada pode ir mal... A
profesionalidade do primeiro xa quedara máis que demostrada en O rei león e logo non deixaría de
sorprendernos coas bandas sonoras de Gladiator
ou Orixe. E o segundo foi
responsable das cancións do filme Disney Pocahontas,
co cal, a solvencia deste binomio estaba máis que asegurada. Como legataria da
tradición anterior, nos 90 non se concibía unha película de animación que non fose
musical, nin sequera esta. E por iso, esta película comeza cun dos temas máis épicos
que vin no cine de animación: grandes escenas de masas, de violencia e
sufrimento musicalizados cun berro desesperanzado que clama pola liberdade e
acompañados da estupenda voz da cantante israelí (como non!) Ofra Haza. Así é a
canción Deliver us, traducido como Libéranos na versión castelá, e que ten
un reprise monumental no peche da película.
Pero todas as cancións, todas, son xeniais. O canto de berce que a nai de Moisés
lle entoa na beira do río pon os pelos como escarpias e a canción das plagas
parece a antesala da apocalipse final. Mais, a xoia da coroa é ese When you believe gañador do Oscar que, aínda que na película
estaba un tanto subido de ton (menos mal que Michelle Pfeiffer chega ben a eses
agudos), tivo unha versión pop para
os créditos moi decente a cargo dun gran duelo de divas: Whitney Houston (“dio-la
teña na ghloria”) e a miña “adorada” Mariah Carey.
Boeno,
resumindo un pouco xa, porque vai ser a hora das torrijas e de Ben-Hur, dicir que este ataque de
nostalxia que me deu por semana santa foi máis positivo que os anteriores. Se
procedemos ao visionado de O príncipe de
Exipto fuxindo da óptica relixiosa descubriremos unha boa e moi entretida
película de animación, que resiste o embiste do tempo, o suficientemente épica
como para pasar un bo rato, cunha boa adaptación da historia para o gran público
e segundo manda o canon cinematográfico e cunha banda sonora brillante e
inolvidable. E ademais, recomendo vela en versión orixinal, de verdade, o
traballo de dobraxe é moi bo.
“Japi
Ister!”
Pero que fodidamente xenial é a canción das plagas!!!
.jpg)
