15 días repletos de eslóganes balorentos, 15 pasaxes soberbias para combatelos

Chavalada, fághome vella. A miña masa encefálica e os meus niveis de aghuante decrecen a un ritmo esaxeradamente rápido. Apagho a tele para non enervarme, abro os xornais con medo e ghomito coa literatura das redes sociais. Nada me divirte xa nestas dúas semanas de intensa campaña electoral nas que adoitaba pasalo teta. Que cambiou agora, logo, para que todo isto xa non esperte un mínimo interese en min? Pois que non cambiou nada.

Antes de que me cuspades e vos caghedes en min polo meu repugnante nihilismo anarco-pesimista carente de todo gusto estético, tratarei de xustificar mais ou menos convincentemente a miña premisa. Dende os 16 anos vivo estas épocas doutro xeito. Ao cumprir esa idade presteille máis atención a todo o relativo á res publica, intentando informarme e construírme unha opinión verdadeiramente crítica, facendo cousas tan marcianas como ler os programas electorais dos partidos e ir a todos (si, a todos) os mitins de calquera signo, color, olor e sabor político. Así mesmo, a comedia das promesas que xamais se poderán cumprir era francamente entretida e incluso daqueles momentos nos que o politiqueo vario finxía partillar ideas podía sacar algo en limpo. Nun mundo en constante movemento, as persoas evolucionan (ou involucionan). Pasan cousas. Cousas que te fan rir, chorar, replantexarte todos os teus principios morais e éticos... Vólveste máis individualista, máis esixente e máis celosa da túa integridade. Posiblemente te volvas tamén máis coñazo de persoa pero o caso é que cambias. Sen darte conta. E cambias máis radicalmente que o discurso oficial. Percátaste entón do maniqueísmo das distintas posturas e danche noxo. Non ves máis que fachada e disfraces onde antes vías ideoloxía e desenmascaras máis rapidamente aos falsos profetas (que, desgraciadamente, son o 99% do montón). Contemplas indignada e horrorizada como algúns dos que máis queres se deixan levar e acaban totalmente absorbidos por esa mestura de postureo, superioridade intelectual e desprezo do individuo e a súa contribución á sociedade. Sofres unha especie de síndrome de Pasternak (se é que tal cousa existe) e tratas de fuxir e evadirte de todo o que antes che podía infundir un certo interese. Nin sequera cres que ese sexa o camiño para vivir nun mundo mellor e pasas ao debate sobre as distintas formas de utopía (im)posibles cunha almofada que pouco entende diso e dá a calada por resposta. O día que as almofadas falen...

                         Parecéndome preocupantemente a este neno en 3, 2, 1...

Os puntos sobre das comas: todo isto non quere dicir que a política ma traia moi frouxa, nin moito menos. Aínda non cheguei a ese estadio e espero non chegar. É algo que nos compete a todos e implica un mínimo de compromiso por parte de cada un. Non vale de nada queixarse no bar se logo non se ergue a voz na praza pública ou non se vai votar. De primeiro de lóxica. Aínda que o desencanto e a decepción nos invadan como Woody Allen a Polonia despois de escoitar a Wagner, debemos participar. Libremente e sen coaccións de ningún tipo (isto tamén semella algho utópico). Pero en plena campaña o único que sinto é fastío e aburrimento de tanta lírica falsamente reivindicativa, tanta arenga entusiasta e tanta dialéctica anoxada. Por cuadriplicado, porque aghora fúndanse partidos coma quen planta patacas. A area do coliseo político anuncia pelexas sen brío, espectáculos de terceira na que os contendentes brúan e fastos caciquís sen moito opositor que os rebente.

Como todo isto xa non me enche e no curto prazo dun ano cheguei a odialo con todas as miñas forzas, nestas eleccións decidín facer a contracampaña. As enquisas non falan de min (nin falta que lles fai) pero nun exercicio de narcisismo e petulancia extrema vou darlle o suficiente bombo ás 15 cousas que me gustan máis que estes 15 días de merda nos que teremos que ver, escoitar e padecer de todo. Para iso, vou contraprogramar a literatura resesa e trapalleira dos políticos de turno, mendicantes de votos que nos bombardean coas súas fedorentas consignas todo o santo día, con boa literatura. Con literatura de verdade. Con algo que aínda nos fai humanos e vale a pena desfrutar. Coido que esta contraposición desmotivada de conceptos antagónicos non servirá absolutamente para nada pero polo menos poderei regalarme unha catarse decente antes do temido ou anhelado (depende en que partido se milite) 24-M...

Nota: todo isto estará inzado de traducións pedestres e traducións de traducións, para que me odiedes aínda máis. E vou ser aínda máis mala (aproveitando que se trata na súa maioría de obras que hai tempo que venceron a fronteira dos dereitos de autor): a ver se sabedes de quen é cada fragmento e así “estrujades” un pouco o cerebro se a megafonía ultradecibélica volo permite...

"Cando chegou á abadía, Mosén Millán estivo dúas semanas sen saír salvo para a misa. O pobo enteiro estaba calado e sombrío, coma unha inmensa tumba. A Xerónima volvera saír e ía ao carasol, ela soa, falando consigo mesma. No carasol daba voces cando cría que non podían oíla, e outras veces calaba e poñíase a contar nas rochas as pegadas das balas.

Un ano pasara dende todo aquilo, e parecía un século. A morte de Paco estaba tan fresca, que Mosén Millán cría ter aínda manchas de sangue nas súas roupaxes. Abriu os ollos e preguntou ao sancristán:

-          Dis que xa marchou o poldro?

-          Si, señor.

E recitaba na súa memoria, apoiándose nun pé e logo noutro:

-          ...y rindió el postrer suspiro

al señor de lo creado. – Amén.

            Nun caixón do armario da sancristía estaba o reloxo e o pano de Paco. Non se atrevera Mosén Millán aínda a levarllo aos pais e á viúva do morto.

            Saíu ao presbiterio e comezou a misa. Na igrexa non había ninguén, coa excepción de don Valeriano, don Gumersindo e o señor Cástulo. Mentres recitaba Mosén Millán “introibo ad altare Dei”, pensaba en Paco, e dicíase: é verdade. Eu bauticeino, dinlle a unción. Polo menos – Deus o perdoe – naceu, viviu e morreu dentro dos ámbitos da Santa Nai Igrexa. Cría oír o seu nome nos labios do agonizante caído na terra: “...Mosén Millán”. E pensaba aterrado e entenrecido ao mesmo tempo: Agora eu digo en sufraxio da súa alma esta misa de réquiem, que os seus inimigos queren pagar."

            

"Lolita, luz da miña vida, lume das miñas entrañas. Meu pecado, miña alma. Lo-li-ta: a punta da lingua emprende unha viaxe de tres pasos dende o borde do paladar para apoiarse, no terceiro, no borde dos dentes. Lo.Li.Ta. Era Lo, simplemente Lo, pola mañá, un metro corenta e oito de estatura con pés descalzos. Era Lola con pantalóns. Era Dolly na escola. Era Dolores cando firmaba. Pero nos meus brazos era sempre Lolita."

            

            "Logo do meu nacemento, o luminoso ceo volvera xa nove veces ao mesmo punto, en virtude do seu movemento xiratorio, cando apareceu por primeira vez ante os meus ollos a gloriosa dama dos meus pensamentos, a quen moitos chamaban Beatriz, na ignorancia de cal era o seu nome. Transcorrera da súa vida o tempo que tarda o estrelado ceo en percorrer cara Oriente a duodécima parte do seu grao e, polo tanto, aparecéuseme ela comezando o seu noveno ano e eu vina case rematando os meus nove anos. Levaba indumento de nobilísima, sinxela e recatada cor vermella, e ía cinguida e ornada da guisa que cumpría aos seus xuvenís anos. E digo en verdade que á sazón o espírito vital, que no recóndito do corazón ten a súa morada, comezou a latexar con tanta forza, que se mostraba horriblemente nas menores pulsacións."

            

            "Sete anos se engaden xa aos meus trinta,

            páxinas da miña vida xa arrincadas.

            E xa me salpican canos cabelos,

            Xantipa, mensaxeiros da idade da sabedoría.

            Pero aínda me agradan o son

            falangueiro da lira e as esmorgas,

            e o lume aínda fumea no meu

            corazón insaciable.

            Por favor, este mesmo colofón, Musas,

            escribídeo rápido, señoras,

            como punto final á miña loucura."

            

            "Alá atrás, Pedro Páramo, sentado no seu equipal, mirou o cortexo que ía cara o pobo. Sentiu que a súa man esquerda, ao querer erguerse, caía morta sobre os seus xeonllos; mais non fixo caso diso. Estaba afeito a ver morrer cada día algúns dos seus anacos. Viu como se sacudía o paraíso deixando caer as súas follas: “todos escollen o mesmo camiño. Todos marchan.” Despois volveu ao lugar onde deixara os seus pensamentos.

-          Susana – dixo. Logo pechou os ollos – Eu pedinche que regresaras...

... Había unha lúa grande no medio do mundo. Perdíanseme os ollos mirándote. Os raios da lúa filtrándose sobre a túa cara. Non me cansaba de ver esa aparición que eras ti. Suave, refregada de lúa; a túa boca abullonada, humedecida, irisada de estrelas; o teu corpo transparentándose na auga da noite. Susana. Susana San Juan.

Quixo erguer a man para aclarar a imaxe; pero as súas pernas retivérona coma se fose de pedra. Quixo erguer a outra man e foi caendo amodo, de lado, ata quedar apoiada no chan coma unha muleta detendo o seu ombro desosado."

"Seino todo. Canto ti poidas dicirme penseino xa eu e repetino mil veces deitado alí na escuridade... Todo iso xa o discutín comigo mesmo, ata o seu menor detalle, e seino todo! Que farto estaba xa de todo! Que farto de toda esa leria! Quería esquecelo todo e volver a empezar, Sonia! Acaso pensas que me lancei de cabeza a facer o que fixen, cegamente, coma un parvo? Ao contrario! Fun de listo e iso foi o que me perdeu! Pensas que eu non sabía, por exemplo, que, se empezaba a preguntarme: “Teño dereito ao poder?”, era sinal de que non tiña dereito a el? Ou ben que se me preguntaba: “O ser humano é unha sambesuga?”, iso xa quería dicir que para min o ser humano non é unha sambesuga. Pero si que o é aquel a quen non se lle ocorre preguntarse iso e actúa de fronte e sen vacilar? Se pasei tantos días atormentándome para decidir se Napoleón se lanzaría ou non se lanzaría adiante, era evidente que no meu interior me decataba claramente de que eu non era un Napoleón... Soportei, Sonia, a tortura de toda esa leria e quería sacudilo todo de enriba miña: Quería matar, Sonia! Sen casuística, matar para min, para min só. Non quería mentir niso, nin sequera a min mesmo! Non matei para axudar a miña nai, iso é unha parvada! Converterme nun filántropo unha vez tivese nas miñas mans os medios e o poder! Que parvada! Sinxelamente matei! Matei para min, para min só; e naquel momento dábame igual se me convertería despois nun filántropo ou se pasaría toda a vida dedicado a atrapar á xente na miña arañeira, chupándolles a todos o sangue... E o grave, Sonia, é que cando matei, non eran os cartos o que necesitaba; non necesitaba tanto os cartos coma outra cousa... Agora que o vexo... Compréndeme: é posible que, seguindo o mesmo camiño, xamais volvería asasinar. O que necesitaba era saber outra cousa, era outra cousa o que movía a miña man; daquela eu necesitaba saber – e sabelo canto antes – se era unha sambesuga coma as demais ou unha persoa. Se tería ou non forzas para franquear os obstáculos, se me atrevería a inclinarme e tomar o poder ou non. Se era unha criatura temerosa ou tiña dereito..."

"¡Desgraciado! O teu valor perderate. Non te apiades do tenro infante nin de min, infortunada, que axiña serei viúva; pois os aqueos hante acometer todos a unha e acabarán contigo. Preferible sería que, ao perderte, a terra me tragase, porque se morres non haberá consolo para min, senón pesares; que xa non teño pai nin venerable nai. Ao meu pai matouno o divino Aquiles cando tomou a populosa cidade dos cilicios, Tebas, a de altas portas: deu morte a Etión, e sen despoxalo, polo relixioso temor que lle entrou no ánimo, queimou o cadáver coas labradas armas e erixiulle un túmulo, ao redor do que plantaron chopos as ninfas Oréades, fillas de Zeus, que leva la éxida. Os meus sete irmáns, que habitaban no palacio, descenderon ao Hades o mesmo día; pois a todos os matou o divino Aquiles, de pés lixeiros, entre os bois de tornátiles patas e as cándidas ovellas. A miña nai, que reinaba ao pé do selvoso Placo, tróuxoa aquel co botín e púxoa en liberdade por un inmenso rescate; pero Ártemis, que se comprace en tirar frechas, feriuna no palacio de meu pai. Héctor, agora ti es o meu pai, a miña venerable nai e o meu irmán; ti, o meu florecente esposo. Pois, sé compasivo, queda na torre —¡non fagas a un neno orfo e a unha muller viúva!"

"Odi et amo. Quare id faciam, fortasse requiris.

Nescio. Sed fieri sentio et excrucior."

(Síntoo, este non podía traducilo, é demasiado xenial no seu idioma)

"Rezaba desesperadamente. Cada oración ía seguida doutra máis ardente. De cada vez un impulso novo o levaba a unha terceira oración. Atordoado como un borracho, experimentaba esa lixeireza do corpo que parece liberar a alma. Non se arrepentía de nada. Daba grazas a Deus por non permitir que se fose sen este viático da partida. Ela suplicáralle que quedase. El marchara á hora prevista. Esta palabra cumprida consigo mesmo confirmábao nas súas tradicións de honor e a inmensidade do seu sacrificio parecíalle que implicaba a Deus. Para mellor abstraerse de todo, cubría a cara coas súas mans que lle devolvían o perfume da carne agarimada. Non tendo xa nada máis que esperar da vida, lanzábase á morte como a un desenlace necesario. E, convencido de cumprir coa súa morte como cumprira coa súa vida, saloucaba de felicidade."

"Cara arriba flúen xa as augas dos sacros ríos;

a xustiza e todo xace por terra.

Enganosa é a alma do home e non vale

a fe na que se invoca aos deuses.

Mais a miña vida de novo terá nas historias inmensa gloria;

honrado será o sexo feminino.

Xa no haberá mala fama que pese sobre muller ningunha.

Cesarán as cancións de antigos poetas que agora

sempre insisten na miña pérfida mente.

Non nos deu Febo señor do canto,

el don da harmónica lira;

soarían se ocorrese os meus himnos contra a raza

dos homes. O tempo no seu transcurso

tantas cousas poderá relatar de nosoutras como deles.

Ti do fogar paterno navegaches

con espírito insan y a dobre barreira franqueaches

das rochas mariñas;

e habitas en terra estraña

privada de esposo e leito,

pobre de ti, e destérrante

de aquí con oprobio.

Foise o respecto dos xuramentos,

o pudor xa non é dono da Hélade inmensa; voou ao ceo.

Ti na morada paterna

non podes botar a áncora

dende o mar das túas dores

e outra raíña casa e tálamo

a quitarlle vén."

"Este vaise i aquel vaise

E todos, todos se van,

Galicia, sin homes quedas

Que te poidan traballar.

Tés, en cambio, orfos e orfas

E campos de soledad,

E nais que non teñen fillos

E fillos que non tén pais.

E tés corazóns que sufren

Longas ausencias mortás,

Viudas de vivos e de mortos

Que ninguén consolará."

Non me miredes así, a literatura éche unha arte moi polimorfa.

Que o que queda de campaña vos sexa leve!

De quen canta aos meus ríos, fontes e regatos...

Que teñen que ver a gran poetisa do Rexurdimento galego e un dos xigantes de Silicon Valley? A primeira vista, parece que moi pouco, mais hoxe o noso buscador de referencia, Google, deunos unha grata sorpresa e gañou con razón a simpatía daqueles que veneramos a Rosalía de Castro case do mesmo xeito que os helenos da Antigüidade Clásica deberon venerar a Homero. Matriarca das nosas letras, dona dun espírito literario inconformista, xenio e figura en definitiva, a gran Rosalía tamén merecía o seu lugar nesta especie de paseo da fama virtual que é o doodle, á beira doutras autoridades da literatura universal coma Tolstoi, Dickens, Jane Austen ou Albert Camus, por citar uns poucos.

Celebrar a Rosalía sempre debería pasar do día de hoxe e todos os días deberiamos quitar o po dos nosos exemplares de Cantares Gallegos e Follas Novas para redescubrilos. Ninguén cantou ás saudades e ás coitas dos seus coetáneos coma ela. Seu é o retrato dunha Galicia esfolada, dunha terra asoballada, de homes e mulleres sen folgos cos que ela se identificaba completamente. Os seus magníficos versos, que son historia viva da literatura en galego, debuxan a anguria e o pesar producidos por esta situación, pero tamén levan o selo da rebeldía e da loita contra a opresión. Cando non tiñamos nin medio chanzo subido na dignificación e normalización do idioma, cando ninguén se plantexaba políticas de igualdade nin nada parecido e cando case non tiñamos consciencia da nosa propia identidade como pobo, ela ousou. Ousou ser muller. Ousou ser unha muller intelixente. Ousou ser unha muller intelixente que escribía. E, sobre todo, ousou ser unha muller intelixente que escribía en galego. O colmo, vamos. Hoxe Rosalía sería punk e antisistema. Era moi ghrande Rosalía.

Nunha ocasión, escoitei dicir nunha palestra á profesora Teresa Moure (abandonando un pouco o ton académico da súa conferencia) que Galicia era unha queer nation. Concluía ela en clave positiva que eramos diferentes, por moitos motivos, pero o máis alucinante da nosa cultura, segundo ela, e que nos convertía claramente nunha queer nation, era que a nosa figura literaria de cabeceira era unha muller con todas as características que citei no anterior parágrafo. E iso mola. Máis que o leite. E a pesar de todas as pequenas tempestades que asolan á cultura galega en xeral, somos quen de exhibir con orgullo esa marabillosa “rareza”. Por iso os perfís das redes sociais de media Galicia amenceron cunha captura do xa celebérrimo doodle. Porque a nosa bandeira, en realidade, é unha páxina asinada por Rosalía.

O canon a veces fai ben o seu traballo e gracias a iso temos a Rosalía ata na sopa, tamén en Google. O mundo estaría tolo se non a elevara á categoría de icona. Certo é que este feito sempre entraña inconvenientes (algúns dunha magnitude moi semellante á espectacular popularización das camisetas dos Ramones) pero non pode ser para menos, xa que só unha ínfima parte do noso legado cultural en galego se pode entender sen Rosalía. Sempre volvemos a ela, sempre a reivindicamos, sempre relemos os seus poemas tratando de atopar o quid aos problemas de hoxe... Sen a súa poesía faltaríannos unhas cantas vértebras na columna da literatura e da cultura galegas. “Y lo sabes”!

É que... A ver? Como diría o cómico, “no lo digo, lo hago”! Como non se lle vai dedicar un doodle á persoa que escribiu este marabilloso prólogo (dignificando así un case subxénero literario que adoitamos pasar por alto con moita frecuencia)!

E ¡sófrese tanto n'esta querida terra gallega! Libros enteiros poideran escribirse falando d'o eterno infortunio que afrie os nosos aldeans e mariñeiros, soya e verdadeira ente d'o trabaIlo n'o noso pais. Vin e sentin as suas penas como si fosen miñas, mais o que me conmoveu sempre, e po-lo tanto non podia deiar de ter un eco n'a miña poesia, foron as innumerables coitas d'as nosas mulleres: criaturas amantes para os seus y os estraños, cheas de sentimento, tan esforzadas de corpo, como brandas de corazon e tamen tan desdichadas que se dieran nadas solasmentes para reer cantas fatigas poidan afriir, á parte mais froa e inel d'a humanidade. N'o campo compartindo mitade por mitade c'os seus homes as rudas faenas, n'a casa soportando valerosamente as ansias d'a maternidade, os traballos domesticos e as arideces d'a probeza. Soyas ó mais d' o tempo, tendo que traballar de sol á sol, e sin auda pra mal manterse, pra manter os seus fillos, e quisais o pai valetudinario, parecen condenadas á non atoparen nunca reposo se non n'a tomba.

Como non se lle vai dedicar un doodle á autora cuxos versos morriñentos aprendemos na escola incluso antes que a táboa de multiplicar!

Adiós ríos, adiós fontes

adiós, regatos pequenos;

adiós, vista dos meus ollos,

non sei cándo nos veremos.

Miña terra, miña terra,

terra donde m’eu criei,

hortiña que quero tanto,

figueiriñas que prantei.

(E segue, eh, pero hai que abreviar)

Como non se lle vai dedicar un doodle a quen nos provoca case 200 anos despois estas catarses!

Un-ha vez tiven un cravo

Cravado no corazon,

Y eu non m'acordo xa s'era aquel cravo,

D'ouro, de ferro, ou d'amor.

Soyo sei que me fixo un mal tan fondo,

Que tanto m'atormentou,

Qu'eu dia e noite sin cesar choraba

Cal chorou Madanela n'a pasion.

—Señor, que todo ó podedes,

Pedinlle un-ha vez á Dios,

Daime valor par'arrincar d'un golpe

Cravo de tal condicion.

E doumo Dios e arrinqueino,

Mais... ¿quen pensara?... Despois

Xa non sentin mais tormentos

Nin soupen qu'era delor;

Soupen sô, que non sei que me faltaba

En donde o cravo faltou,

E seica, seica tiven soidades

D'aquela pena... ¡Bon Dios!

Este barro mortal qu'envolve o esprito

¡Quen-o entenderá, Señor!...

Como non!

#EuSonRosalía

Letras e galegas...

Prego que se me perdoe por dar pulo a un día de hipocrisía institucional e reivindicación pasaxeira. Conste, aínda que non creo que o precise (tendo en conta que cada verba que aquí espeto cada día do ano é puramente galega) que para min todos os días son de letras en galego, de pensamentos en galego e mesmo de tacos en galego. Supoño que na diáspora, a morriña manda e se lle dá, inevitablemente, máis importancia a esta efeméride...

Pero hoxe non vou marear a "perdís" nin tocar as narices con densas e incendiarias reflexións sobre todo o que me proe deste día. Hoxe estou de boas...

            Porque, realmente, somos a hostia e molamos máis ca o leite!

            Temos temazos en galego...

Familia Caamagno - O ritmo da caverna

Kastomä - A infancia

Sés - Co xenio destrozado

Heredeiros da Crus - Quero josar!

                                          

Luar na Lubre - Chove en Santiago

            (Tiñamos ata non hai moito) Grandes programas en galego...

Xabarín Club

Land Rober

            Contos infantís caralludos en galego...

A toupiña que quería saber quen lle fixera

aquilo na cabeza

A cebra Camila

            Magníficas series de televisión...

Matalobos

Mareas vivas

            Mesmo algunha película galega e en galego, oes!

Sempre Xonxa, de Chano Piñeiro

            E, por suposto, unha literatura que flipas...

Aqués que tén fama d' honrados na vila

roubáronme tanta brancura qu' eu tiña;

botáronme estrume nas galas dun día,

a roupa de cote puñéronma en tiras.

Nin pedra deixaron en dond' eu vivira;

sin lar, sin abrigo, morei nas curtiñas;

ó raso cas lebres dormín nas campías;

meus fillos... ¡meus anxos!... que tant' eu quería,

¡morreron, morreron ca fame que tiñan!

Quedei deshonrada, mucháronm' a vida,

fixéronm' un leito de toxos e silvas;

i en tanto, os raposos de sangre maldita,

tranquilos nun leito de rosas dormían.

―Salvádeme ¡ouh, xueces!, berrei... ¡Tolería!

De min se mofaron, vendeum' a xusticia.

―Bon Dios, axudaime, berrei, berrei inda...

tan alto qu' estaba, bon Dios non m' oíra.

Estonces, cal loba doente ou ferida,

dun salto con rabia pillei a fouciña,

rondei paseniño... (ne' as herbas sentían)

i a lúa escondíase, i a fera dormía

cos seus compañeiros en cama mullida.

Mireinos con calma, i as mans estendidas,

dun golpe ¡dun soio! deixeinos sin vida.

I ó lado, contenta, senteime das vítimas,

tranquila, esperando pola alba do día.

I estonces... estonces cumpreuse a xusticia:

eu, neles; i as leises, na man qu' os ferira.

Rosalía de Castro, A xustiza pola man

Eu nascín, medrei e fíxenme home, e un bo día enfermóuseme un ollo. Fun aos médicos e lambéronme unha manchada de cartos e no remate de contas o ollo sandar sandou, pero quedoume grolo. Por aquel tempo tiña un galo tan amante que viña comer na miña man. Chamáballe Tenorio.

Un día estaba eu agachado cos graos de millo na cunca das maus, veuse cara min, paseniñamente, tripando a terra con aquel de señorón fidalgo. Plántase diante de min, ergue o pescozo pra fitar de perto, cicais bulronamente, aquel meu malfadado ollo grolo e, cavilando que sería cousa de manxar, axeitoume un peteirazo tan ben dirixido que me deixou torto. Agora si, os médicos, dispois de lamberme outra manchada de cartos, puxéronme un ollo de vidro, tan ben imitado que bulía e todo.

A cantas mulleres engaiolei chiscándolles o ollo de vidro. . . !

Morrín entre cobertores como morren a cotío os bos homes, e ben afeitado e ben peiteado e co meu traxe dos días de festa -que por certo levoumo o enterrador ó día seguinte de enterrarme- fun pra debaixo dos terróns sen que ninguén se lembrase de quitarme o ollo de vidro.

Deitado na miña caixa de pino repousei moitísimos días, tantos que perdín a conta. Apodrecín axiña e aos poucos días de enterrado escomenzaron os vermes a facerme cóchegas.

Cómpre decir que eiquí non está permitido presentarse en sociedade con farrapos de carne fedenta apegados nos ósos, pois os esqueletes, que non ven nin comen, ulen tan ben coma os vivos; así foi que namentres os vermes non manxaron a pouca freba que trouxen, non puden erguerme.

Foi unha noite de luar cando saín da cova por primeira vez. Traballiño custoume desentolle-las pernas e cando me erguín e botei a miña cachola fóra da terra, fiquei pasmado. . . Aquel ollo de vidro que de nada me servira na vida sírveme agora pra mirar. 

Castelao, Un ollo de vidro: memorias dun esquelete

         Isto só é unha pequenísima parte do que hai! E aínda temos a ousadía de pensar ou de permitir que nos fagan pensar que a cultura en galego é limitada? Sacade a lingua a pasear todos os días da vosa vida!