Antes de nada, quero
aclarar unha cousa que pode que non resulte moi evidente despois de dúas
publicacións que intentaban ser un pouco incendiarias. Eu non odio o Nadal. Se
tivese tantos cartos coma Hugh Grant non os gastaría en pasar estas datas en Marrocos
fuxindo do vórtice propio das mesmas. Non encontro nada especialmente sádico en
que me bombardeen con panxoliñas que son materia fecal ou anuncios grotescos e
absurdos, simplemente son formas de expresión cultural que non acho
especialmente agradables pero ante os que estou profundamente anestesiada (como
habitante deste confuso primeiro mundo que son), salvo breves momentos de
lucidez e reacción coma os que xa se viron aquí. Pese a todo isto, o Nadal non
é unha época ou festa que me desguste, sempre está ben ter un par de escusas ao
ano para disfrutar coa familia e os amigos, ao final é o único que se pode ver
como realmente valioso nestas datas.
Despois deste momento de humanización (e sensiblería)
deste contraditorio personaxe que me creei para firmar as miñas “creacións”,
vou directamente ao miolo da cuestión. Sen vaselina nin ningún tipo de
lubricante e a pelo: hoxe falamos de… CINE DE NADAL!!!
As panxoliñas e os anuncios non foron máis que o
preludio, pois agora si que topamos coa pedra angular do horror tan
estrafalariamente hortera destas festas. É ben sabido que esta é unha época
inzada de festivos e días non lectivos, idóneos para non facer nada,
resgardarse do frío baixo unha manta, estomballarse no sofá e poñer a tele
confiando en que o azar nos obsequie con algún clásico contemporáneo realmente
entretido que nos faga menos pesada a dixestión do banquete que unha caritativa
alma maternal preparou para vinte cando en realidade só eramos sete. É moi
amplo o abano de longametraxes admitidas neste contexto: Regreso ao futuro, Cando
Harry atopou a Sally, O Señor dos
Aneis, Sorrisos e Bágoas, Bailando con Lobos, Indiana Jones, E.T.,
calquera película de Disney que non sexa A
cincenta… En fin, hai moitas, os requisitos indispensables para emitilas
son que ocupen gran parte da franxa horaria vespertina e que o seu argumento
non requira un esforzo intelectual sobrehumano por parte do espectador.
Se o fatum nos
favorece e nos atopamos con calquera destes documentos que si nos poden facer
máis amenas as vacacións, todo marcha ben. Pero se pola contra, o que fan as
canles de televisión é programar cine feito ad
hoc para estas datas, a cousa xa se complica. É raro que o cine de Nadal
non caia, ao igual que as cancións e a publicidade, nos tópicos e no abismo kitsch (tamén veremos excepcións, non
todo vai ser dar medo) e xa vou obviar os telefilmes de Antena 3, que iso xa é
un xénero aparte que non merecería nin que o citase. Premisas amables,
ambientes familiares, conflitos que se resolven felizmente, apelación aos
sentimentos… Todo iso está nas “obras magnas” do cine de Nadal que se verán a
continuación.
Xa vou deixar nun aparte, nunha infame e vil cuneta,
películas do estilo do Grinch, Polar Express, Elf ou Vaia Santa Claus! (coas súas pertinentes e noxentas secuelas, con
busca de noiva para o gordo do ho, ho, ho
incluída), xa partimos da base de que nada que se nos presente baixo esas
denominacións ou similares pode ser bo. Guións idiotas e historias estúpidas
que buscan o seu oco dentro do vasto océano do mal chamado cine familiar. Xa
está.
Porén, non é posible comezar a falar do cine de Nadal sen
os seus antecedentes hoxe elevados á categoría de clásicos. Frank Capra corouse
como un dos precursores deste subxénero cinematográfico cando aló polo 1946 se
estreou Que belo é vivir, manual de
referencia para todo o que viría a
posteriori (incluídos os telefilmes de Antena 3 nos que antes me cagaba,
algún estarán botando deste estilo mentres escribo isto). Ton de fábula para
contarnos unha historia moi edulcorada non apta para diabéticos, na que un home
afogado polas vicisitudes dunha vida que ve cruel opta pola vía do suicidio
para logo redimirse no contexto das festas do Nadal (anxiños da garda que
buscan gañar as súas ás incluídos), descubrindo o lado bo dunha vida que antes
desprezaba. Que bonito. Para chorar ou pegarte un tiro. Punto. É raro que a 2
non a vaia botar este ano (tamén).
A filosofía Dickensiana moito dano fixo neste sentido,
semella que só se pode ser boa xente no Nadal, o resto do ano tanto ten que
sexas peor ca Satanás. O Nadal é puro sentimentalismo argumental e iso tamén se
ve noutras mostras de cine familiar máis contemporáneas…
O argumento de Só
na casa (titulada Mi pobre angelito nos
países latinoamericanos) xogaba co gran temor ou coa gran ilusión de todos os
nenos do mundo occidental capitalista (dependendo do cafres que fosen): quedar
sos na casa sen ter que aguantar as berras de seus pais, os abusos de irmáns maiores
con cerebros de tubérculo e as manías dalgún tío incapaz de ter vida propia sen
chucharlle o sangue a algún irmán excesivamente xeneroso. En realidade, o
modelo familiar que se nos propoñía nesta película de Chris Columbus do ano
1990 é o suficientemente interesante como para que nos paremos a analizalo un
pouco. Son unha familia numerosa, pois os McCallister teñen unha recua de
fillos, e, por se isto fora pouco, o irmán de papá McCallister vive con eles
xunto coa súa muller e outra prole nada escasa. Pero, lonxe de vérense
sobrepasados polas circunstancias de ter que compartir teito, gastos e todo o
demais con tantísisma xente, teñen un tren de vida do máis acomodado e poden
permitirse ir a París de vacacións de Nadal e a Florida na secuela deste filme.
Canto menos, raro. Pero boeno, o caso é que o pobriño de Kevin McCallister
(Macaulay Culkin), un neno bastante espelido para a súa idade, acaba ata os
mesmísimos da panda de tolos e desequilibrados que lle tocou en familia
(porque, a verdade, normais tampouco eran) e consegue que o seu desexo de
quedar só na casa se faga realidade, cando toda a súa familia colle un avión
ata París deixándoo esquecido en Chicago. Nun principio, o neno flipa coa
adquisición da súa anhelada liberdade pero logo xorden algúns problemas,
concretamente, dous: un par de cacos algo patosos cuxo liderado recae en Joe
Pesci dispostos a fastidiarlle a Kevin a súa idílica existencia pero non sen
que este lles plante cara recorrendo ao seu enxeño. Atmosfera de Nadal, algo de
humor primitivo estilo Vídeos de primera,
un pouco de carisma infantil a cargo dun Macaulay Culkin que aínda non era quen
de sospeitar que a caída sería máis grande que o seu meteórico ascenso e un
toque final de moralina para aleccionar aos nenos a que non desexen
determinadas cousas que poden chegar a cumprirse…
Como xa se adiantou, Só
na casa coñeceu unha secuela (canónica, todas as que viñeron detrás son espúreas) que tamén foi todo un éxito e que contribuíu decisivamente
a engrosar a lista de pequenas celebridades caídas en desgraza e que logo serían asiduas
de Neverland e outros templos do bizarrismo: Só na casa: perdido en Nova Iorque. Desta volta, Kevin volvía
quedar abandonado pola súa neglixente familia (en serio, unha vez pase, pero
dúas!!!), mais esta vez a confusión non o deixaba á súa sorte na casa, senón
que o metía nun avión cara a cidade dos rañaceos mentres a súa familia voaba a
Florida. Adiviñen en que tempo litúrxico acontecía isto…
Iso si, a decoración de Nadal dos McCallister é un
auténtico soño (ou pesadelo). Vaia palloza e que grilandas! Parece Harrods!
Hai unha lei non escrita no mundiño de Hollywood que di
que todos os mangallóns que habitualmente reparten estopa a esgalla en
subprodutos de acción de rápido consumo e pouca mollera deben aceptar nalgún
momento da súa carreira un proxecto que os alonxe dos estereotipos que eles
mesmos se forxaron no xénero e que dulcifique un pouco a súa imaxe. E que mellor que facelo nunha película con
nenos? Agarden! Imos redondear a xogada, que o fagan con nenos EN NADAL!!!
Taquillazo asegurado e bodrio garantizado. Pois ben, antes de ser gobernador de
California, o austríaco máis internacional, Arnold Schwarzenegger (unhas cinco
clases de alemán para pronuncialo correctamente), embarcouse nunha empresa máis
complicada: conseguir o xoguete de moda para o seu fillo (Jake Lloyd antes de ser Anakin Skywalker) en Un pai en apuros, oda á estulticia
perpetrada por un tal Brian Levant en 1996. Pai desatento co seu fillo que
busca corrixir este importante defecto… pasando máis tempo co seu poliño,
xogando ao béisbol (metáfora por excelencia do amor paterno-filial no cine
familiar americano) e axudándolle a facer os deberes? Efectivamente, NON! Pretende
deixalo correr mentres merca o cariño do seu fillo con xoguetes ultrademandados
co gallo das festas do Nadal e, para a súa desgracia, esgotados en todas as
tendas. A carreira de Arnie por conseguir o cobizado Turboman remata cunha mensaxe sentimentaloide, por suposto: despois
de pasar uns 90 minutos humillantes, a carreiras entre unha xoguetería e outra
e chanchullando todo o posible para agasallar ao seu raparigo (cun nulo sentido
do ridículo) Schwarzenegger por fin cae na conta de que os bens materiais non
son o máis importante e comprende que debe pasar máis tempo co seu fillo antes
de que chegue á puberdade e o teña por un carca. En fin, de novo, polo Nadal
todos somos bos e xenerosos, mesmo co capitalismo sempre axexando…
O certo é que Un
pai en Apuros debería considerarse cine social, hai un enorme pouso de
realidade nesta película, pois todos os pais do mundo occidental acaban idiotas
polo Nadal buscando os regalos de seus fillos e permitindo que a publicidade e
o capital lles sorban o siso. Síntoo pero eu son máis de Poli de gardería...
Sempre que me sinto
pesimista por como está o mundo penso na porta de chegadas do aeroporto de
Heathrow. A opinión xeral dá a entender que vivimos nun mundo de odio e egoísmo,
pero eu non o entendo así. A min paréceme que o amor está en todas partes. A
miúdo, non é especialmente decoroso nin ten interese xornalístico, pero sempre
está aí. Pais e fillos, nais e fillas, maridos e esposas, noivos, noivas, vellos
amigos... Cando os avións se estrelaron contra as Torres Xemelgas que eu saiba
ningunha das chamadas telefónicas dos que estaban a bordo foi de odio ou vinganza;
todas foron mensaxes de amor. Se o buscades, teño a estraña sensación de que
descubriredes que o amor en realidade está en todas partes.
Así comeza unha
das grandes estrelas desta escolma de filmes de Nadal… Con Hugh Grant metido no
papel máis improbable de toda a súa carreira (primeiro ministro do Reino Unido)
e recitando estas verbas bañadas cun chorrazo de crema pasteleira mentres vemos
imaxes de xente requetefeliz abrazándose e bicándose nun aeroporto. Así comeza Love Actually, clásico contemporáneo do
cine de Nadal e da comedia romántica firmado por Richard Curtis (noutrora,
guionista máis ou menos enxeñoso) no ano 2003. A premisa tampouco sería tan mala se
estivese ben executada, que non é o caso: varias historias paralelas nas que o
espectador entra a ver como o amor en todas as súas formas inflúe decisivamente
nas relacións que se establecen entre os seus respectivos protagonistas, cun
repertorio moi variopinto de sexos, razas, clases sociais e ocupacións
laborais. Reparto de luxo (Hugh Grant, Emma Thompson, Colin Firth, Alan
Rickman, Liam Neeson, Laura Linney, Keira Knightley, o prota de The Walking Dead…), refinamento british, sentimentos, Nadal, amor e bla,
bla, bla. Ideal para ver un domingo á tarde, cumpre a súa función de desfrute
efémero á perfección e non lle pidamos máis porque non dá máis de si. Con todo,
o seu plantexamento tan coral supuxo unha pequena revolución no xénero da
comedia amable e romantiqueira, xa que logo reproducirían este mesmo esquema
pezas moi esquecibles como Noite de fin
de ano ou Historias de San Valentín.
Hai verdadeiros traumas da era VHS que me custa moito
lembrar...
Non quería pero esta publicación estaría moi coxa se non se incluíra
algunha peza de debuxos animados. A poder ser, do universo cutre Disney.
Seguramente moitos nenos grandes coma min dunha extracción xeneracional
determinada lembren aquela ondada de segundas partes dos clásicos Disney feitas
directamente para a súa distribución comercial en vídeo coas que este célebre
estudo de animación nos traumatizou ao mesmo tempo que se cargou a esencia das
películas orixinais. Ben, pois unha desas segundas partes que oxalá tivese
esquecido era A Bela e a Besta 2: Un
Nadal Encantado. Sí, podería ter posto unha de Pocoyó ou cinguirme á
selección tan abominable de cine infantil de Nadal feita polo Furibundo Espectador hai un par de anos e todo tería sido menos doloroso pero non, o meu
lado masoquista invítame a revisar este truño consumido por unha servidora na
súa tenra infancia. Unha Bela secuestrada pola Besta e que adoecía xa dunha
severa síndrome de Estocolmo decide que o Nadal é a época idónea para
abrandarlle o corazón a un príncipe despótico e egoísta convertido en monstro,
mais deberá facerlle fronte a un órgano con moi mala hostia que pretende
arruinar o Nadal. Os desenlaces made in Disney
xa se sabe como son, non creo que faga falta engadir nada máis. As cancións son
verdadeiramente horripilantes e van dende a panxoliña pura e dura a unha cuña
do Ministerio de Cultura polo día do libro…
Pero (e xa para rematar) non todo se reduce a este
paradigma cochambroso e nauseabundo, pois tamén hai cine de Nadal moi válido e
de calidade. Sei que tamén pode resultar un pouco tópico poñer dous exemplos
moi ligados á figura de Tim Burton, director moi afeito a deixar a súa
característica pegada barroca en cada proxecto que toca e que ou gusta moito ou
non gusta en absoluto, pero creo que o visionado destas dúas películas é moi
recomendable para estas datas: Pesadelo
antes de Nadal...
...e Eduardo Manstesoiras.
E con estas dúas xoias que dignifican a cultura
cinematográfica do Nadal despídome… Ata que Lars Von Trier se anime a
reinventar o xénero (de momento, xa adiantou choio estreando Nymphomaniac o día de Nadal)!
.jpg)
