A caixa... tonta?: “Breaking Bad”

Se a día de hoxe aínda non amas incondicionalmente a Walter White/Heisenberg, o gran antiheroe da ficción catódica contemporánea, é que non es filla do teu tempo. Choveu un pouquiño xa dende que a AMC emitiu a quinta e derradeira tempada de Breaking Bad pero como esquecer a aquel mediocre profesor de química de instituto, cincuentón, enfermo de cancro e nas últimas que pasa a ser o “cociñeiro” máis talentoso e o narco máis perigoso e despiadado da historia do estado de Novo México? Como deixar caer no Lethes unha das mellores historias que pariu a televisión, ese recuncho de esperanza no que parece aniñar o máis interesante e novedoso que poden idear os guionistas do outro lado do atlántico anglosaxón? Hoxe, nun arrebato case nostálxico, inauguro unha especie de sección dedicada a comentar e loar as bondades (que tamén as hai) da sempre deostada e crucificada televisión con este pedazo de serie que sobrepasou todas as expectativas e cuxo protagonista creou un culto á súa figura só comparable a outros grandes mitos da pequena pantalla ao seu mesmo nivel de (escasa) moralidade como Tony Soprano.

O argumento non dista moito do que fun avanzando, mais cómpre recoller algúns matices, a fin de diseccionar dun xeito máis ou menos decente todas as interioridades desta marabillosa ficción creada por Vince Gilligan. Dende a emisión do seu capítulo piloto, en xaneiro de 2008, vimos e sentimos case de xeito rosaliano as penas de Walter White (encarnado maxistralmente por Bryan Cranston) coma se fosen nosas, mesmo cando a cousa se lle estaba indo moito das mans. Neste primeiro episodio, White era un completo fracasado, un químico de mente brillante incapaz de chegar a algo máis que non fose a docencia a adolescentes hormonados e cunha situación familiar abafante coma o propio clima de Albuquerque, onde reside. Pai dun fillo con parálise cerebral e coa súa esposa Skyler (Anna Gunn) embarazada de novo, Walter entra na cincuentena coa plena consciencia de que a súa vida non vale un can e que nada podería sacala desa anódina e trivial rutina. Para colmo de males, diagnostícanlle un cancro de pulmón en fase terminal, mais o que nun principio semella ser a puñalada definitiva remata por ser un novo comezo que se resume na popular alocución que dá título á serie.

Mais non desprecemos a nobre e honrada intencionalidade inicial dos seus actos: a fin de garantir a subsistencia económica da súa familia unha vez el morra, White decide explorar novas posibilidades de negocio aproveitando o seu desperdiciado talento como químico para fabricar o cristal máis puro que se viu nos cincuenta estados da unión, unha meta azul dunha calidade nunca vista até o momento que causa furor entre narcos e drogadictos de toda clase e condición. Para tan digna empresa, contará coa axuda do seu ex-alumno Jesse Pinkman (Aaron Paul), un camelo de pouca monta e improvisado “cociñeiro” (así se coñece no seu argot aos fabricantes de cristal) co que entabla unha relación complicada que oscilará entre un leal aprecio e o odio máis acérrimo durante as cinco temporadas do serial. Ah! E esquecíaseme un dato importante. Como bo temerario, Walter White introdúcese no mundo da droga sabendo que o seu cuñado, Hank Schrader (Dean Norris), axente da DEA, non tardará en intentar darlle caza ao alter ego que remata por devorar a súa pretérita personalidade: Heisenberg.

Grosso modo este é o argumento, con todos os seus xiros pertinentes (de citalos todos, algún despistado deixaría de falarme por meterlle spoilers a esgalla). O máis interesante desta serie, que non trata de descubrirnos nada acolloante ao estilo de Perdidos e que non se caracteriza por ter un ritmo trepidante con acción e máis acción, é a evolución dos personaxes. Moita xente confesa que a serie en si mesma non engancha e que algúns capítulos son incluso (terror!) aburridos, especialmente nas dúas primeiras temporadas. Pero isto é coma o da magdalena de Proust: se non che interesa o máis mínimo o que ocorre dentro da cabeciña dos personaxes has ter que deixar de ler. Breaking Bad cóntanos a historia dun tipo que pasa de ser un pusilánime e un sen sangue, cunha vida de merda e aburrida coma a nosa, a ser un fulano da peor calaña posible, un cabronazo obsesionado con gañar máis e máis e con facerse un nome no mundo do ilegal e o prohibido, un tipo egoísta e despreciable que esquece por completo a escusa (que non causa) que o levou a meterse a narco e que aínda así nos inspira empatía e compaixón, querendo sempre que saia de todos os berenxenais nos que, por certo, el soíño se mete. Sentímolo por el cando os temibles Tuco e Héctor Salamanca o poñen entre a espada e a parede, queremos que acabe con Gustavo Fring (Giancarlo Espósito) e se faga co control do negocio (porque o merece, é bo no seu e ten visión, claro está), percibimos coma el o perigo que o axexa ata nas comidas familiares cando o seu cuñado trata de dar co fabricante da meta azul sen saber o ten diante dos seus miolos e mesmo ao final, cando todo parece perdido e Heisenberg consume definitivamente a Walter White, desexamos que exista a remota posibilidade de que algo lle saia ben. E, todo hai que dicilo, os guionistas desta serie foron quen de darlle a este gran personaxe o final que se merecía e de dotalo de todos os claroscuros que fan que o comprendamos con tanta benevolencia a pesar das súas faltas e idas de perola, como, por exemplo, deixar morrer a Jane (Krysten Ritter), a moza drogadicta de Jesse, afogando no seu propio vómito ou dar morte a un dos secundarios máis carismáticos da serie, o matón e avó entrañable a tempo parcial Mike Ehrmantraut (Jonathan Banks).

Todo isto sucede cunha narración moi coidada, case de novela rusa. Walter White convértese en Heisenberg progresivamente, coas súas dúbidas e os seus medos ata transformarse nun ser implacablemente cruel, vítima dunha perversa metamorfose que os fans de Star Wars coñecemos moi ben (boeno, a de Breaking Bad está mellor contada, non cabe dúbida). E por outra banda, vemos como ao seu contrapunto, Jesse Pinkman, quen ao principio semellaba máis amoral e inhumano que Walter White, lle sucede o contrario. Mentres Heisenberg cae na tolemia inherente ao perigoso negocio da droga e non lle importa levar a quen sexa por diante con tal de acadar os seus violentos obxectivos (incluído o propio Jesse nun momento determinado), Pinkman vólvese máis consciente dos seus erros e das súas culpas. Tamén dubida, tamén ten arrebatos de brutalidade e agroma a besta que leva dentro pero a súa evolución tira cara o lado oposto da de Heisenberg.

Cinco temporadas, tempo máis que suficiente para debuxar tan interesantes retratos e regalarnos uns personaxes cunha caracterización tan formidable. Na era da rapidez é de xustiza recoñecer a gran idea de non extenuar á audiencia con episodios de recheo que non son máis que palla que nada achega á historia. Cómpre recoñecer debidamente que os guionistas non estirasen en exceso e innecesariamente unha serie que gracias ao equilibrio polo que optou pode presumir de ser redonda e simplemente excelente. E isto non o digo só eu nin millóns de televidentes en todo o mundo, tamén os galardóns distinguiron a calidade de Breaking Bad cunha morea de premios entre os que atopamos Emmys e Globos de Ouro que, por unha vez na vida, se puxeron de acordo co clamor popular. O pertinente spin off  tampouco se fixo agardar e Better Call Saul, a serie que conta a andanzas do estomagante avogado-espectáculo Saul Goodman (Bob Odenkirk) previamente a ter como cliente emérito a Heisenberg, xa é unha realidade (aínda que menda non tivo ocasión de velo). Mención aparte merece o merchandising, aínda que debo denunciar a masculinización do mesmo: por que collóns as camisetas ou os calcetíns de Breaking Bad que se venden en Primark (aí! Dando nomes e marcas!) son só de home? Por que eu, muller, non teño dereito a lucir unha camiseta algo menos saco e, si, un pouco máis entallada de Heisenberg, Los Pollos Hermanos ou calquera outro aspecto relativo á iconografía desta serie? Pensemos nisto.

Tediosas cuestións de xénero que é necesario revisar aparte, non podo deixar de animar a quen queira que lea isto a ver Breaking Bad. Non se lamentará tal visionado, sobre todo se deixamos de lado esa óptica da rapidez, da acción e e do ritmo vertixinoso (porque nin que isto fose unha peli de Michael Bay) que se nos impón para que un produto de ficción guste e enganche. É unha serie de matices, de personaxes fodidamente ben caracterizados e que recolle unha historia de violencia na que caben tanto a ironía coma a traxedia sobre as grandes miserias da condición humana. E pode que esta sexa a virtude de Breaking Bad e que por iso non nos custe tanto empatizar con Walter/Heisenberg: no fondo, todos poderiamos nun momento dado pasar ao outro lado e ser moi, moi, moi malos.