“Eu son Balbino...”

        Teño falado moito con miña nai do pasado. Da nosa aldea, dos nosos costumes, dos nosos devanceiros... E nese continuo divagar sobre quen somos, de onde vimos e a onde imos, no que evocabamos de xeito máis ou menos morriñento aquelas Galicias labregas que existían en cada lar e tamén no noso, miña nai remataba por citar a modo de axioma o comezo daquel libro que tantas veces e con tanto pracer lera. Un comezo que a identificaba e que para todos os que agora levamos sobre as costas a memoria dos nosos avós e avoas é tan significativo como tivo que selo o Μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος οὐλομένην para os antigos gregos ou o En un lugar de la Mancha de cuyo nombre no quiero acordarme para os nosos veciños de alén dos Ancares. En Galicia non temos un Aquiles nin un Quixote, mais temos un Balbino, posiblemente moito máis heroico para nós que os dous anteriores.

         Hoxe déixanos a memoria daquela Galicia que foi. Unha Galicia rural, nada doada, inxusta, case sempre miserenta e dura na que as infancias non adoitaban estrañarse. Unha Galicia de “ninguéns”, apátridas que nunca quixeron selo, caciques e señoritos cada vez máis fácil de esquecer, pois a conciencia murcha cada vez que desaparece un dos nosos maiores. Unha experiencia que cada vez coñecemos menos pois cada vez queda menos xente que nola conte e a partille connosco. Mais Xosé Neira Vilas tivo a enorme bondade de valerse da literatura para que todo iso non se perdese, plasmando aquela crúa realidade no particular νόστος de Balbino, símbolo xa imperecedoiro da Galicia dos nosos avós e avoas. El debuxou un excelente e fiel retrato desta Galicia, da que procedemos e da que tantas penurias se teñen contado, pero que nos deixou un valioso capital cultural, unha lingua conservada no máis hostil dos ambientes e un compromiso para as xeracións vindeiras: que nunca máis nos autodenominemos “ninguén”.

            Comparar a Neira Vilas con Homero ou con Cervantes non debería implicar unha ousadía para ninguén que hoxe lamente o pasamento do autor de Vila de Cruces e sexa consciente do impacto real da súa obra. Do mesmo xeito que miña nai sempre busca o máis lírico dos seus tons para recitar con orgullo ese Eu son Balbino, un rapaz de aldea, coma quen dis un ninguén, son moitos os que se ven a si mesmos no comezo destas Memorias dun neno labrego e o entoan co mesmo ímpeto. E somos moitos xa os que só temos estas páxinas para acceder á nosa memoria colectiva, esa que xa para sempre quedou fixada por este xenial e prolífico autor, ao que lle sobraron folgos e talento ata o seu último suspiro.

          Neste chuviñento día de novembro, perdemos outro ilustre, outro batallador incansable da lingua e da cultura, outro bo e xeneroso que tanto nos legou. Balbino quedou orfo e toda Galicia tamén.

A terra non che será leve, senón que te acollerá con tanto amor como ti lle profesaches.