O temazo da semana: "Eloise"

O entroido pasou, xa o sei. Os disfraces, reviravoltas e idas de perola terán que esperar nun caixón ata o ano que vén, lamentablemente. Pero precisamente pola miña aberrantemente neglixente actitude de esquecemento e censura non intencionada cara esta marabillosa festa pagá, que, como galega de ben, levo moi dentro, hoxe propoño neste blog un temazo a modo de homenaxe en diferido. Si, coma as indemnizacións de Bárcenas. Non vos descubro nada novo, pois non adoito crear ningún tipo de tensión narrativa nin expectativa cos temazos da semana, xa que anuncio cada canción dun xeito moi institucional e ritual. Nesta ocasión, falarei dun amor cortés un tanto particular, dunha puella horaciana atípica, dunha cantiga moi propicia para estas datas xa pretéritas e esa é Eloise, firmada polo tamén pretérito Tino Casal. Así que saquen as súas mellores peles de leopardo, chatolas (“tachuelas”, a RAG nunca deixará de sorprenderme...) e “lentejuelas” (que me caian todos os dardos do mundo pero, sentíndoo moito, véxome incapaz de traducir isto), porque alá vamos!

A verdade é que morría de “ghanas” de meter algo hortera e frívolo neste blog, sobre todo despois das dúas últimas publicacións, que me deixaron as neuronas atordadas con tanta reflexión, “profundidá” e demais lamazais do mundo tan fodido que nos tocou vivir. E quen mellor que o grandísimo e inxustamente olvidado Tino para solucionarme a papeleta e devolverme aos meus mundos de Yupi nos que as chorradas e os coñecementos inútiles para mentes ociosas satisfán axeitadamente o meu ego!

Son moi consciente de que Eloise non é unha canción de Tino Casal (boeno, son moi consciente dende hai dous meses escasos de que non a compuxo el, tampouco son tan friki) pero era ou poñer esta e falar dunha versión que adecentou “moghollón” a orixinal ou facer o contrario, enrollarme, por exemplo, con Embrujada (que por outro lado, xa é menos interesante) e falar dunha canción destrozada en covers posteriores (iso e ter que volver citar a Marta Sánchez, cousa que xa case me aterra máis que Marine Le Pen). Polo tanto, the chosen one é, finalmente, Eloise, canción mitiquísima que merece un lugar destacado no meu particular olimpo melódico por méritos propios, xa veredes.

Non coñecer a Tino Casal debería ser constitutivo de delito no código penal, pero por se as moscas, non criminalizarei a ninguén. Só para situar un pouco á xente máis nova ou aos renegados da movida, darei un par de datos cos que calquera pode bater gracias a San Google. Tino Casal naceu co pouco artístico nome de José Celestino Casal Álvarez aló polo 1950 en Tudela Veguín, un pobo asturiano non moi habitado que ten unha fábrica de cementos e o renome de “diosperdonea” Tino como elementos identificativos máis reseñables. Antes de labrarse unha carreira como cantante solista, foi membro dalgúns grupos como Los Archiduques, unha especie de remix de Los Tamara, Los Brincos e Fuxan os Ventos, a xulgar por este documento (brutal) que atopei en Youtube chamado Lamento de Gaitas (se eu tivese un grupo e un mínimo de talento, versionaría esta canción, en serio! Viejuno pero memorable!).

Ata achar o seu estilo pop tan definido e definitivo, Tino pasou por varias fases, non só a de beatle cantábrico. A finais dos 70 intentaron convertelo no novo Nino Bravo pero non chegou a callar como cantante melódico (daquel tempo quedan restos fósiles como Emborráchate), de modo que, por fin, nos 80 e coa efervescencia da celebérrima movida madrileña, Tino Casal deu co seu lugar no panorama musical español da época, recorrendo a un son fabricado a golpe de sintetizador, dando como resultado un estilo synth-pop/techno/new romantic ou algo parecido a todo iso, e a unha estética caracterizada por un colorista exceso barroco en xeral claramente influída polos postulados do glam rock, cousa que sorprendeu, innovou e conmocionou case por igual nun país que intentaba fuxir da beataría cultural franquista e post-franquista a toda costa e a calquera prezo. Desta época datan os seus maiores éxitos: Embrujada, Pánico en el Edén, Oro negro, Champú de huevo ou a canción que nos ocupará, Eloise.

Eloise, incluída no seu álbum de 1988 Lágrimas de cocodrilo e éxito rotundo (número 1 nas listas incluído), vén sendo un pouco o gran peche (fortuíto) da carreira de Tino Casal, pois o destino quixo que morrera novo nun accidente de coche en 1991. Curiosamente, un pasamento prematuro non foi motivo suficiente para que a súa lenda se agrandase e parece que nos últimos tempos, a súa figura queda relegada a un segundísimo plano na confección do inventario dos grandes cantantes solistas dos anos 80 en España. Semella que a fama da que gozou en vida se enterrou con el e, gracias a Eloise, tamén parece que foi tirado a un pozo aínda peor que o do esquecemento total: o temido grupo dos one hit wonders. Tino é con frecuencia rescatado da tumba para poñer banda sonora a todas estas festas horteras que dun tempo a esta parte están tan de moda en pubs e baretos de toda a península ou para ilustrar en diferentes “zappings históricos” o diferente que era a televisión de dúas canles pola que saían bichos raros coma este facendo playback. E xa. Poucas voces falan dun legado musical a reivindicar tratándose de Tino Casal, que adoita ser acusado de abandeirar un estilo que envelleceu moi mal, cunha estética trasnoitada e que pouca cabida ten nas nosas vidas post-ointenteiras se non é no entroido, por exemplo.

Non se pode negar que Tino Casal era moi hortera. “Moitirmo”. Con todo, discrepo desa corrente de pensamento contemporáneo que condena ao ostracismo cultural a todo aquilo que camiñe nesta dirección. Polo xeral, témoslle aversión a certas ousadías estéticas e estigmatizamos toda manifestación cultural que se nos venda en certos envoltorios. Ademais de todo isto, actualmente parece que se abriu un debate sobre a movida madrileña que cuestiona o carácter revolucionario que parecía inherente á mesma e, así, tíldanse de gratuítos e baleiros atrevementos musicais e estéticos coma os de Tino Casal. Eu podería aplicar isto a Mecano sen ningún problema e todos contentos (si, téñolles moita “tirria” e parécenme unha panda de farsantes) pero síntome incapaz de empregar os mesmos termos tan tallantemente con Tino, pois era un artista demasiado polifacético e movido pola creación en xeral: era tamén pintor, produciu algunha das primeiras películas de Almodóvar e é o padriño do primeiro grupo de heavy español, Obús. Neste gran proxecto de artista total había tamén calidade vocal, bos referentes e unha certa sensibilidade pop, con moita reflexión ao respecto. Tino Casal era unha especie de “titiriteiro doctus” que debería resultar difícil de meter no mesmo saco que todos os seus coetáneos.

E con todo este “rollaco”, voume por fin a concretar un pouco máis esta Eloise, tema que creo que resume e xustifica á perfección todo o que pretendín esbozar neste último parágrafo. Resulta un tanto paradoxal xa que se trata dunha versión da canción homónima dos anos 60 interpretada por Barry Ryan, polo tanto, un tema non propio. Pero da cachola de Tino e algún colaborador saíu un arranxo da hostia que converteu un tema melódico sesenteiro centrado nunha figura feminina que non estaba mal nunha poderosa sinfonía pop, dándolle unha segunda vida a unha composición xa bastante lograda pero instalada nun concepto trillado. En efecto, a Eloise de Tino Casal transita polo complicado sendeiro do pop sinfónico, mais a harmonía entre os dous conceptos que se remexen neste subxénero é total. Nin queda cutre nin se pasa, nin predomina o son máis clásico e tradicional nin se atasca preocupantemente no sintetizador e o puro ritmo. Esta Eloise é máis rápida e máis grandilocuente e Casal trata de darlle toda a pompa e ampulosidade posibles a unha canción, en principio, máis sobria e pouco dada a fastos desta índole. E faino sen queimarse en absoluto. Consegue un equilibrio excepcional e dignifica o material de partida.

Pero vaiámonos a ese videoclip antolóxico, por favor. O convencionalismo na forma pode resultar decepcionante pero neste simulacro de actuación ante un público fantasmagórico atopamos un verdadeiro manual de horterismo deliberado para fans irredentos do exceso coma min. Pero que os hipsters non se consideren mellores que todo isto! Quen non quere ser diferente? Aquí hai de todo: as longas e enormes chaquetas de traxe de múltiples colores, o abrigo de “lentejuelas”, os guantes con garras que parecen toxos dourados, o bastón, a guitarra heavy decorada con letras e números, homes con saia e ataviados con estilismos imposibles, os candelabros, o micrófono clásico con luz, o teclista de pelo engominado e flequillo ultralongo que pon cara de virtuoso ao aporrear as teclas e cre formar parte dunha sinfónica de verdade... Barroquismo pop por todas partes! Ti dis compendio de tópicos xa superados pero eu digo xenialidade que non coñece límites!

Barry Ryan inspirou a Tino Casal e, á súa vez, este inspirou a máis xente. Aínda que antes falaba dun limbo de esquecemento no que parece estar actualmente a súa figura, é certo que hai quen o ten como referente directa ou indirectamente (eu neste segundo grupo case metería a Mónica Naranjo e o seu pelo bicolor) e, deste xeito, Eloise foi obxecto de novas re-versións. O exemplo máis representativo é o de Stravaganzza, banda de heavy cuxa Eloise segue ao pé da letra o guión indicado por Casal, sen ningunha dúbida. Pouco aporta á canción aparte dun son máis duro e marcado. Non por iso se debe deixar de citar, porque o seguinte paso sería empezar a poñernos cos karaokes dos “triunfitos”que non se atreven cos agudos de Tino ou algún escarnio pouco logrado e paso de meterme nese berenxenal e arruinar o post...

            O disfraz de Tino Casal and his band é a repanocha e supoño que o traspaso de toda a imaxinería vinculada a este artista ao ámbito festivo é a mellor forma que temos de recoñecerlle os seus logros artísticos. A falta dunha reivindicación real da súa talla como artista, pode que esta sexa a mellor homenaxe que se lle pode facer. Pero ata pensar a comparsa do ano que vén, disfrutemos deste verdadeiro temaaaaaaaaaaaaazo!