De quen canta aos meus ríos, fontes e regatos...

Que teñen que ver a gran poetisa do Rexurdimento galego e un dos xigantes de Silicon Valley? A primeira vista, parece que moi pouco, mais hoxe o noso buscador de referencia, Google, deunos unha grata sorpresa e gañou con razón a simpatía daqueles que veneramos a Rosalía de Castro case do mesmo xeito que os helenos da Antigüidade Clásica deberon venerar a Homero. Matriarca das nosas letras, dona dun espírito literario inconformista, xenio e figura en definitiva, a gran Rosalía tamén merecía o seu lugar nesta especie de paseo da fama virtual que é o doodle, á beira doutras autoridades da literatura universal coma Tolstoi, Dickens, Jane Austen ou Albert Camus, por citar uns poucos.

Celebrar a Rosalía sempre debería pasar do día de hoxe e todos os días deberiamos quitar o po dos nosos exemplares de Cantares Gallegos e Follas Novas para redescubrilos. Ninguén cantou ás saudades e ás coitas dos seus coetáneos coma ela. Seu é o retrato dunha Galicia esfolada, dunha terra asoballada, de homes e mulleres sen folgos cos que ela se identificaba completamente. Os seus magníficos versos, que son historia viva da literatura en galego, debuxan a anguria e o pesar producidos por esta situación, pero tamén levan o selo da rebeldía e da loita contra a opresión. Cando non tiñamos nin medio chanzo subido na dignificación e normalización do idioma, cando ninguén se plantexaba políticas de igualdade nin nada parecido e cando case non tiñamos consciencia da nosa propia identidade como pobo, ela ousou. Ousou ser muller. Ousou ser unha muller intelixente. Ousou ser unha muller intelixente que escribía. E, sobre todo, ousou ser unha muller intelixente que escribía en galego. O colmo, vamos. Hoxe Rosalía sería punk e antisistema. Era moi ghrande Rosalía.

Nunha ocasión, escoitei dicir nunha palestra á profesora Teresa Moure (abandonando un pouco o ton académico da súa conferencia) que Galicia era unha queer nation. Concluía ela en clave positiva que eramos diferentes, por moitos motivos, pero o máis alucinante da nosa cultura, segundo ela, e que nos convertía claramente nunha queer nation, era que a nosa figura literaria de cabeceira era unha muller con todas as características que citei no anterior parágrafo. E iso mola. Máis que o leite. E a pesar de todas as pequenas tempestades que asolan á cultura galega en xeral, somos quen de exhibir con orgullo esa marabillosa “rareza”. Por iso os perfís das redes sociais de media Galicia amenceron cunha captura do xa celebérrimo doodle. Porque a nosa bandeira, en realidade, é unha páxina asinada por Rosalía.

O canon a veces fai ben o seu traballo e gracias a iso temos a Rosalía ata na sopa, tamén en Google. O mundo estaría tolo se non a elevara á categoría de icona. Certo é que este feito sempre entraña inconvenientes (algúns dunha magnitude moi semellante á espectacular popularización das camisetas dos Ramones) pero non pode ser para menos, xa que só unha ínfima parte do noso legado cultural en galego se pode entender sen Rosalía. Sempre volvemos a ela, sempre a reivindicamos, sempre relemos os seus poemas tratando de atopar o quid aos problemas de hoxe... Sen a súa poesía faltaríannos unhas cantas vértebras na columna da literatura e da cultura galegas. “Y lo sabes”!

É que... A ver? Como diría o cómico, “no lo digo, lo hago”! Como non se lle vai dedicar un doodle á persoa que escribiu este marabilloso prólogo (dignificando así un case subxénero literario que adoitamos pasar por alto con moita frecuencia)!

E ¡sófrese tanto n'esta querida terra gallega! Libros enteiros poideran escribirse falando d'o eterno infortunio que afrie os nosos aldeans e mariñeiros, soya e verdadeira ente d'o trabaIlo n'o noso pais. Vin e sentin as suas penas como si fosen miñas, mais o que me conmoveu sempre, e po-lo tanto non podia deiar de ter un eco n'a miña poesia, foron as innumerables coitas d'as nosas mulleres: criaturas amantes para os seus y os estraños, cheas de sentimento, tan esforzadas de corpo, como brandas de corazon e tamen tan desdichadas que se dieran nadas solasmentes para reer cantas fatigas poidan afriir, á parte mais froa e inel d'a humanidade. N'o campo compartindo mitade por mitade c'os seus homes as rudas faenas, n'a casa soportando valerosamente as ansias d'a maternidade, os traballos domesticos e as arideces d'a probeza. Soyas ó mais d' o tempo, tendo que traballar de sol á sol, e sin auda pra mal manterse, pra manter os seus fillos, e quisais o pai valetudinario, parecen condenadas á non atoparen nunca reposo se non n'a tomba.

Como non se lle vai dedicar un doodle á autora cuxos versos morriñentos aprendemos na escola incluso antes que a táboa de multiplicar!

Adiós ríos, adiós fontes

adiós, regatos pequenos;

adiós, vista dos meus ollos,

non sei cándo nos veremos.

Miña terra, miña terra,

terra donde m’eu criei,

hortiña que quero tanto,

figueiriñas que prantei.

(E segue, eh, pero hai que abreviar)

Como non se lle vai dedicar un doodle a quen nos provoca case 200 anos despois estas catarses!

Un-ha vez tiven un cravo

Cravado no corazon,

Y eu non m'acordo xa s'era aquel cravo,

D'ouro, de ferro, ou d'amor.

Soyo sei que me fixo un mal tan fondo,

Que tanto m'atormentou,

Qu'eu dia e noite sin cesar choraba

Cal chorou Madanela n'a pasion.

—Señor, que todo ó podedes,

Pedinlle un-ha vez á Dios,

Daime valor par'arrincar d'un golpe

Cravo de tal condicion.

E doumo Dios e arrinqueino,

Mais... ¿quen pensara?... Despois

Xa non sentin mais tormentos

Nin soupen qu'era delor;

Soupen sô, que non sei que me faltaba

En donde o cravo faltou,

E seica, seica tiven soidades

D'aquela pena... ¡Bon Dios!

Este barro mortal qu'envolve o esprito

¡Quen-o entenderá, Señor!...

Como non!

#EuSonRosalía