Salvados polo analfabetismo emocional...

          A última vez que lle dediquei unhas liñas a Jordi Évole, nalgún momento máis coñecido coma o Follonero, fíxeno con entusiasmo e boas vibracións. Hoxe fágoo tamén pero con reservas, reservas que agardo non caian no averno da rexouba endémica daqueles imbéciles e escuros (perdoen a pouco eufemística cita pondaliana) que adoecen por malinterpretar, retorcer e terxiversar absolutamente todo o que pasa polo filtro das súas eivadas neuronas.

O pasado domingo regresou Salvados, o célebre programa da canle estatal a Sexta, propiedade dun dos holdings da comunicación máis grandes deste país. Nestes tempos tan difíciles e tenebrosos nos que o bo xornalismo, o entretemento de calidade e a comunicación pedagóxica son unha quimera, o devandito programa presentado por Jordi Évole pode presumir de ser unha rara avis, sempre e cando non afoga na ebriedade do seu éxito. Nos últimos anos, déronlle ás eléctricas e demais ogros empresariais sen escrúpulos ata no carné de identidade, seguiron afondando na pantasma da crise, asumiron a responsabilidade de narrar a crónica política en detrimento dos seus voceiros habituais e acadaron a gloria definitiva coas súas entrevistas estrela (nunha delas mesmo se atreveron a sacar en horario de máxima audiencia o testemuño dun etarra arrepentido). E desta vez voltaron coa pompa e publicidade habituais pero cun tema de gran complexidade cuxo tratamento por parte de medios, lexisladores e sociedade en xeneral dista moito de ser o axeitado: a violencia machista.

Vin o programa. Sabor agridoce. Hai cousas que me gustaron moito, outras que simplemente me gustaron e outras que non me gustaron nadiña ou que mesmo me arrepiaron. En primeiro lugar, cómpre aplaudir a valentía dos responsables do programa, por moi irónico que isto poida ser falando do grupo Atresmedia. O titulo escollido para esta entrega xa era unha pequena gran vitoria: O machismo mata. As expectativas só podían ser colosais, parecía que por fin un programa de gran sona e recoñecemento ía poñer enriba da mesa o plantexamento definitivo da cuestión, explicando todas as causas de raíz e sen quedarse na punta do iceberg con esa cabeceira tan tallante e rotunda. A cousa quedou un pouco a medias e máis nun quero e non podo que nun retrato verdadeiramente rigoroso e sen sensacionalismos varios de como funciona a violencia machista. E tratarei de explicar porqué.

En primeiro lugar, Évole entrevista a unha xuíza especializada en casos de violencia machista despois de asistir a unha sesión na que se lle toma declaración a unha vítima desta violencia. Entre tanto argot xurídico, anécdotas e demais avatares, o relato da maxistrada desemboca nunha conclusión que non todos parecen aceptar: a lei en si mesma non é problema, o problema é a súa aplicación. A falta de medios e de garantías para as vítimas que se deciden a dar o paso e denunciar son a verdadeira lacra dun sistema xudicial moitas veces incapaz de facer fronte ao terrorismo machista, sen culpar ás mulleres que non denuncian nin lindezas polo estilo que tantas veces se escoitan nos telexornais cos cadáveres en quente. E si, a xuíza é a primeira en dicir que os casos de violencia machista deberían ter un tratamento similar ao terrorismo porque en definitiva son unha forma de terrorismo. Empezamos a usar termos usualmente vistos coma tabúes e esaxeracións. Moi ben. Cal é o problema? Que non se afonda nisto, non chegan a quedar claros os motivos polos que falar de violencia machista como unha forma de terrorismo é máis que apropiado a pesar de que se incida nunha cuestión fundamental: o persoal é político e este é un problema que atinxe a todos. Mesmo ten que chegar a recordar que calquera persoa que presencie un acto de violencia machista, non só a vítima, pode e debe denunciar. E aplaudo efusivamente que desmontase o manido argumento das denuncias falsas. Porén, a entrevista remata case de socato deixándonos coa sensación de que hai algo que non se acabou de esclarecer.

Por iso depositamos as nosas esperanzas no seguinte testemuño, un psicólogo que traballa en terapias con aqueles que exerceron a violencia machista na súa expresión máis crúa e visible e con condenas ás súas costas. Posiblemente sexa esta a entrevista de maior calado de todo o programa. Entre preguntas sobre a conveniencia de que estes “programas de rehabilitación” de maltratadores machistas conten con financiamento público e máis recursos ao anecdotario, este psicólogo por fin dá co quid: quen exerce a violencia machista non é un enfermo nin ten ningún tipo de patoloxía, a súa conduta insírese nunha ideoloxía e nunha forma de pensar que se corresponde co sistema patriarcal, un sistema social que o ampara e cuxa influencia se estende a medios de comunicación, sistema educativo, familia, etc. O mesmo patriarcado que impón dende a máis tenra infancia que os homes non choran, que os homes son valentes e fortes e que os homes teñen unha posición predominante con respecto á muller polo mero feito de teren nacido homes. Incluso chega a dicir sen pudor que os homes son analfabetos emocionais, porque así foron educados dende o berce. Todas estas ideas deslízanse cunha gran sutileza pero cunha enorme claridade, hai un problema de raíz que é social e político (oseasé, de todos e non só de dous) e que non se reduce ás hostias. Gústame este testemuño por unha razón creo que de peso: por fin se destaca a importancia de desterrar do sistema educativo e familiar o canon pedagóxico patriarcal que ao primeiro que dana é a quen logo torna en agresor, converténdoo nese tolleito emocional que no futuro é incapaz de ter unha relación equilibrada e sa nin coas súas parellas nin co mundo que o rodea. En definitiva, a violencia machista non é un problema que agromase no mundo así por que si e case de casualidade, senón que ten a súa causa directa no sistema patriarcal. O dito, a entrevista é curta pero a máis reveladora do conxunto.

A terceira entrevista protagonízaa un maltratador que por vergonza (e imaxino que pola mesma covardía que o levou a cometer todo tipo de barbaridades, pero isto só é unha apreciación miña) non quere dar a cara. Évole diríxese a esta sombra para indagar na psique do violento e chegar á outra cara da moeda. Está ben que se inclúa tamén esta perspectiva, non por parecernos algo horrendo e aborrecible deberiamos deixar de contar con ela, pois, como se recordaba nas entrevistas anteriores non falamos de monstros sen máis nin enfermos mentais, non hai unha única faciana nin un retrato robot do maltratador, pódense atopar en calquera rango de idade, estamento social, etc. Porén, resulta un relato un tanto superficial, talvez non poida ser doutro xeito tratándose dunha persoa que apenas está comezando a descubrir ata que punto ten un problema. Recoñece que é machista e recoñece o dano causado mais a confusión e a autocompaixón tamén impregnan o seu testemuño.

Chegamos ao último tramo do programa dedicado a Marina, unha supervivente (ela prefire autodenominarse así no canto de vítima) da violencia machista. Esta rapaza viviu nas súas propias carnes unha ringleira de actos violentos que comezaron polo máis sutil e simbólico ata as brutais agresións  psicolóxicas, físicas e sexuais. Agora pode contalo e válese desa mesma experiencia para axudar a outros a non caer, comezando polos adolescentes, sempre tan sensibles a determinado tipo de mensaxes. Nos seus talleres cos mozos e mozas, desmonta tópicos, conta a súa historia e axúdalles a detectar condutas e indicios. Unha labor encomiable e un esforzo case heroico que non debemos deixar de recoñecer aínda que poidamos non concordar ao cen por cen coas súas opinións, por exemplo (e non quero crer que esa fose a súa intención) pero tal e como o di podería parecer que as cifras de mulleres asasinadas cada ano perden certa relevancia en comparación coas que non se sabe que saíron felizmente dese burato, e dende a miña perspectiva non é moi prudente dicilo así. Mais iso non desmerece o seu testemuño nin o seu loable traballo e a escena do taller que leva a cabo coa mocidade é, sen dúbida, o máis agradecido de ver nun programa no que ata agora só vimos sordidez e realidades pouco esperanzadoras.

O programa é moi interesante e amosa unha intención real de intentar mostrarnos todos os puntos de vista, aínda que fracase en parte ou teña éxito parcialmente, depende de como se mire. E como, desgraciadamente, se evolucionou máis ben pouco no asunto, pode que sexa necesario seguir repetindo as mesmas consignas. Pero por que non arriscar un pouco máis? Por que non dar un paso máis alá e amosar a relación que gardan entre si todos os elementos? Menciónase a expresión “sistema patriarcal” no primeiro treito do programa para logo esquecernos dela e de todas as súas implicacións, e xa non digamos citar a palabra maldita, “feminismo”, nalgún momento das entrevistas, a cuxo caudal teórico non se recorre xamais como parte do remedio a prol de acadar a igualdade plena e real (supoño que os supers de Atresmedia así o quixeron, sería demasiado “radical” para eles). Para min faltan moitas cousas e sen querelo, porque se ve ese propósito totalizador que busca abranguer e non illar, acabou amosándose só a punta do iceberg e algúns rematan sendo, paradoxalmente, salvados polo analfabetismo emocional. E cómpre ir alén de todo isto, que está ben e pode ser útil, pero segue sendo a todas luces insuficiente.

Non por isto deixo de recomendar esta última entrega de Salvados (dispoñible no sitio web Atresplayer), precisamente por necesaria, porque hai que seguir falando destas cousas. Iso non quita que dende un punto de vista, que intentou ser construtivo e non destrutivo, eu vise cousas que me “chirriaron” un pouco, tomando por iso a palabra con esta "crítica" e considerando case imprescindible ampliar o que aquí se discute e trata. Espero que outros medios tomen exemplo e se animen a seguir profundando no debate e na discusión (rigorosa e non amarelista) acerca deste gran problema que debe ser erradicado.

E a Forza volveu acompañarnos: “Star Wars, Episodio VII: O Espertar da Forza”, de J.J. Abrams

            O prometido (e re-prometido) é débeda. Volve Star Wars á Cólquide!

            Despois de moito agardar, un ano (que se axiña se di), alí estaba eu no cine o 18 de decembro do xa pasado ano coma un reloxo, ataviada coma unha verdadeira friki e lista para ver se a venda de Lucasfilm a Disney dera algún resultado de maior proveito artístico que a produción (aínda máis) masiva de merchandising. E o certo é que as miñas expectativas están máis que satisfeitas, o cal non quere dicir que tan positiva e entusiasta opinión non teña os seus matices.

            O certo é que se me presentaron bastantes dúbidas no tocante ao modus operandi a seguir para diseccionar O Espertar da Forza. Fodíame inzar isto de spoilers, que algunha xente batese con eles e, en consecuencia, sentise ganas de bloquearme, trollearme e, xa de postos, coller a escopeta e ao río comigo. Pero por outra banda, a valoración dunha película non sempre se pode facer sen destripar unha parte importante da trama. A solución? Pois unha sorte de aurea mediocritas que espero que dea resultado e me permita reseñar de xeito máis completo o filme sen fastidiarlle a experiencia a ninguén, porque a película aínda está nos cines e, aínda que pareza mentira, queda xente que non a viu e quere vela. O seguinte parágrafo contén unha crítica destas aburridas tipo recuncho da sección de cultura dos xornais, con moito palabro raro e conector textual coma estes que se poñen nas preguntas que non se saben dos exames para finxir que non es parva, conceptos máis ben xerais e linguaxe do estilo “ghustoume moito porque é moi bonita” para non meter a pata. Só ese parágrafo, os seguintes serán verdes campos reghados de spoilers. Na vosa man está seguir lendo ou non, avisados quedades.

            O Espertar da Forza vale a pena. Como película é grande e monumental. Ten todo o que se lle debe pedir a un blockbuster de calidade: boa dirección, ritmo, personaxes ben desenvolvidos, historia ben artellada (si, George Lucas da segunda triloxía, a historia tamén fai falta), planos quita-impos, poderío visual sobresaínte pero que non chega a abafar, novos temas que se incorporan a unha banda sonora inmortal e un longo etcétera que non só sería aplicable a esta película. Mola e moito. Pero non abonda con isto. Calquera fan ou calquera que vira as anteriores películas sabe que non é posible quedarse con esa primeira impresión que ten que ser positiva á forza porque o filme non é malo en si mesmo, é moi bo. Pero agora toca medir o seu impacto real e cotexar como de bo é con respecto ao resto, con respecto a aquelas seis películas que o precederon.

            [OLLO PIOLLO!!! A PARTIR DE AQUÍ HAI SPOILERS!!!]

            J.J. Abrams asumiu (porque quixo pero asumiuna) unha responsabilidade enormísima: volver resucitar unha saga en cuxa nova resurrección ninguén cría. O Espertar da Forza é infinitamente mellor que a segunda triloxía e cabréame que algúns o poñan en dúbida. Non só por unha cuestión de coherencia estética, que tamén ten a súa importancia, senón porque recupera o que nunca se debeu perder, o poder narrativo que dota ás grandes historias desa magnificencia que será eternamente admirada por todos. Dende a primeira Star Wars ata o Retorno do Jedi hai unha progresión, na que pode haber máis ou menos fochancas, pero que conduce sen erros maiores a un dos meirandes momentos climáticos que nos deu esta neo-literatura que é o cine. Pero aínda quedaba unha parte crucial da historia por contar, unha parte que debía encumiar á saga Skywalker ao mesmo lugar que ocupan os Atridas ou os Labdácidas na mitoloxía universal. Entre A ameaza pantasma e A vinganza dos sith aprendemos unha dolorosa lección, que era posible masacrar un guión caralludo. O periplo vital de Anakin Skywalker era a hostia, nada podía fallar: un neno asustado e escravizado ao que separan do lado da súa abnegada e solitaria nai, que consagra a súa vida a unha causa sen saber o que iso implica e vive coa estigmatizada bendición de ser “elixido”, que escolle amar aínda sendo consciente de que lle é imposible e que, na dura e fatídica loita contra o seu propio destino, perde e cae no lado escuro da Forza, a mesma que lle outorgara todos os dons e que axiña o despoxou deles. Un Edipo do noso tempo con tintes bíblicos que George Lucas ousou relegar ao averno das precuelas innecesarias. A segunda triloxía nunca foi innecesaria, foi o seu propio pai o que a asasinou dende o mesmo momento da súa concepción. Non sei se J.J. Abrams pensou en todas estas circunstancias e precedentes antes de embarcarse con Lawrence Kasdan e Michael Arndt na escritura do guión. Pero pode que si, pois o espírito da primeira triloxía está no Espertar da Forza como un citius, altius, fortius deseñado para nostálxicos e para neófitos sen perder de vista todo o bo que tiña contar o pasado de Darth Vader (aínda que iso fose un valor escaso). E neste importantísimo punto é onde máis se nota a perturbación na Forza...

            Mentres moitos gozaron e celebraron esta nova historia na que coñecemos a unha rapaza orfa de nome Rey (Daisy Ridley), unha chatarreira que vive soa no planeta Jakku sen máis degoiro que o de volver ver á súa familia e que de xeito accidental (coma no seu día Luke Skywalker) emprende unha aventura na que remata descubrindo o seu gran poder, outros viron nela o remake feminista da primeira Star Wars, motivo para todos eles máis que suficiente para poñela á mesma altura do peor da saga. Non podo estar máis en desacordo. O renacer da Forza é feminista, si (e pido un aplauso para isto), pero a autorreferencia, a autoparodia e a homenaxe non a converten nunha nova versión precisamente porque o seu emprego está, dende o meu punto de vista, meticulosamente medido. De aí que sexa claramente unha película para nostálxicos que poidan revivir a ilusión que non tiveron coas precuelas e neófitos que se vaian incorporar ao masivo grupo de devotos da saga, como veño de dicir. O plan argumental é case calcado, pero acaso non funciona? Acaso non funcionou a utilización dun recurso semellante no Retorno do Jedi? E malia que este é o seu maior defecto, consegue reverter o efecto prexudicial que pode ter sobre a valoración final do filme, polo menos para min. Está claro que durante os trinta anos seguintes á batalla de Endor e da derrota do Imperio, o trío de colegas formado por Luke, Leia e Han a cagou pero ben na súa defensa dos novos valores republicanos que a Primeira Orde (máis norcoreana e máis terrorífica que os seus predecesores) se propón aniquilar. Está claro que as relacións familiares desta xentiña seguen a ser moi complicadas e seguen dando moito de si como material literario. E está claro que a historia pode repetirse no seo dunha saga que arrastra unha cadea de culpas e castigos coa que ningún valente ewok pode rematar así como así.

Porque si, esta historia tamén tiña que ser contada a pesar da opinión de moitos. Véndoa así de prometedora, debe ser contada. Temos unha protagonista nova de carisma incontestable e que achega novos aires a unha saga xa sobrada de iconas. Rey é unha “ghuardiana” e non só por vivir nas tripas dun AT-AT e xogar con bonecos de pilotos rebeldes! Xa dabamos grazas infinitas por ter neste 2015 unha heroína como a Imperator Furiosa de Mad Max: Furia na Estrada e agora estamos dobremente agradecidas por ver na gran pantalla a Rey empuñando un sable láser, coidándose ela soa, descubrindo as súas extraordinarias habilidades no emprego da Forza (superdotación que ha ter unha explicación nos seguintes episodios, estou segura) e deixando ben chafado á que é (e supoño que seguirá sendo) a súa némese, Kylo Ren (Adam Driver). O seu encontro final cun Luke Skywalker ermitán e apesarado por un sentimento de culpa cuxa causa non se nos chega a aclarar neste filme lanza o gran interrogante en termos de parentesco da nova triloxía. Eu só espero que me sorprendan, porque o de que poida ser filla de Luke tampouco me parecería tan acolloante nivel O Imperio Contraataca, pero boeno, a veda conspiranoica xa está aberta e xa se di de todo.

Kylo Ren. Vaia nome de merda con perdón, posiblemente a elección creativa máis pobre desta nova película, paréceme tan ridículo como no seu día mo pareceu Padme Amidala. Sobre este rapaz que trata de emular ao seu defunto e desgraciadiño avó, Darth Vader, pesan erros pedagóxicos de funestas consecuencias e cuxa responsabilidade recae tanto nos seus proxenitores (Han Solo e Leia) como no seu mentor (Luke Skywalker) pero sobre todo pesa a herdanza dunha xenética propensa a seguir tamén os sendeiros máis tenebrosos da Forza. A historia repítese nel mais non é un novo Darth Vader. Kylo Ren ten a súa propia personalidade, pode que nun principio se nos presente máis poderoso no lado escuro que o seu avó e a súa figura se proxecte moito nel, pero semella máis un adolescente malcriado cuxa cota de perigosidade faría que Han e Leia chamaran a Pedro García Aguado que un vilán realmente temible e atormentado. Mais Ren ten múltiples arestas que o converten nun personaxe francamente moi interesante e cuxo desenvolvemento devecemos por ver: as súas vacilacións á hora de dar morte ao seu propio pai, Han Solo (o momento de maior intensidade dramática do filme e brillante nota tráxica desta epopea marcada polo fatum pouco favorable) son puro teatro, é despiadado pero tamén é impulsivo e caprichoso e non esperta en nós ese respecto caliguliano que dende o minuto 0 lle tivemos a Darth Vader, cousa que aínda o cabrea máis e o fai máis imprevisible. Pero, coma case todos os viláns icónicos de Star Wars, non pasa de esbirro destacado e ten o tarro ben comido por un superior, o tal Snoke (Andy Serkis), outro fulano enigmático do que queremos saber máis nas sucesivas entregas.

Despois está Finn (John Boyega), protagonista das promos e do merchandising (a Disney debe custarlle iso de poñerlle rostro de muller a algo que non sexa unha princesiña en apuros) pero, en realidade, secundario que nos entenrece. O complemento ideal para Rey, fuxitivo da Primeira Orde á que serve dende novo como soldado (parece que o de utilizar clons non convence aos sucesores do Imperio, espero que vexamos porqué) e presa do seu ímpeto. Dende o principio ten unha conexión especial con Rey e podemos chegar a supoñer que a súa historia pode dar na primeira love story interracial da saga, pero polo de agora, esa conexión fai que vexamos neste soldado atemorizado ante os horrores que foi obrigado a perpetrar un amigo leal e no que se pode confiar, aínda que as súas virtudes para a loita e a estratexia aínda estean en cueiros.

E logo sentimos mágoa polos escasos minutos que se lle conceden a Poe Dameron (Oscar Isaac) en pantalla. Non só porque o actor que encarna a este personaxe é fantástico e está a todas luces desaproveitado, senón porque o personaxe en si apunta moi alto para logo caer en picado coma un superdestrutor derribado sobre a inconclusa Estrela da Morte. Despois dun principio no que desprende carisma por todas partes, mostrando mesmo un lado canalla que nos retrotrae aos mellores momentos de Han Solo na primeira triloxía, este talentoso piloto da Resistencia desaparece despois de axudar a Finn a escapar para volver saír na pantalla case ao final! Por que? As súas primeiras liñas molaban, a súa chaqueta molaba, todo parecía molar... A ver se nos seguintes episodios se corrixe esta, para min, tara.

        Os novos personaxes son estupendos e moi dignos para esas novas xeracións que se engancharán a Star Wars despois da estrea de O Espertar da Forza. Pero aos nostálxicos tamén nos fixeron varios agasallos, o primeiro deles, ese Han Solo no ocaso da súa sempiterna chulería. Vai vello e tamén arrastra o seu, vese que non volveu a ser o mesmo, pero non perdeu o medio sorriso nin a súa “jeta”. Ao contrario do Indiana Jones de xeriátrico que encarnou hai oito anos, Harrison Ford encarna a un Han Solo que na súa vellez aínda ten marcha e remata por atopar as forzas necesarias para encarar as súas pantasmas, que pasan pola perda dun fillo, dun amigo e do amor da súa vida,o cal é irónico nun personaxe que non se apegaba a nada pero cuxa evolución o fai redondo.

O primeiro “jo” dos fans soltámolo cando nos damos conta de que Han e Leia fan vida por separado dende que o seu fillo abraza o lado escuro da Forza. A nova Leia (Carrie Fisher) tamén me gusta. Sempre foi madura e un ζῷον πoλιτικόν de armas tomar que tanto podía ser diplomática ou demostrar tamén a súa valía no corpo a corpo. Porén, o seu rostro solemne amosa a unha idealista que soñou coa revolución e non chegou a vela. A decepción que semella transmitir esta Leia que é consciente do seu fracaso vese paliado por unha nova esperanza encarnada en Rey. O abrazo entre ámbolas dúas dá aínda máis que pensar sobre as posibilidades de parentesco entre os vellos e os novos personaxes.

E logo está Luke Skywalker, o derradeiro cabaleiro Jedi, oculto onde Obi-Wan perdeu a sandalia e presa da vergonza e da culpabilidade, ou polo menos é así como nolo venden. A súa aparición redúcese a uns poucos segundos nese (abertísimo) final no que Rey lle fai entrega do sable láser que atopa no castelo de Maz Kanata (Lupita Nyong’o) e que parece chamar por ela coma a súa digna sucesora. Non hai espazo para respostas nese desenlace. Todo son preguntas.

            A modo de conclusión, podo determinar sen lugar a dúbidas que me entusiasma esta nova triloxía que vén de comezar. Considero que aínda non se esgotou toda a auga do pozo das ideas warsies a pesar da imitatio máis evidente (defecto e virtude ao mesmo tempo) e sen necesidade de traumatizarnos con cousas tan incomprensibles coma os midiclorianos ou os gungans. Falar da súa indiscutible calidade técnica está de máis, claro que Disney desembolsou e vai desembolsar o que faga falta para que as seguintes producións de Star Wars co seu selo luzan como teñen que lucir na segunda década do século XXI. O que non está de máis é valorar que volve haber historia, volve haber un recuncho para a emoción e esperemos que para a sorpresa. Acabáronse as caracterizacións planas e desdibuxadas e a estética de videoxogo. E na miña opinión iso é bo e beneficiará a unha saga que segue dando de si e que promete obsequiarnos cun capítulo memorable cada ano de aquí a 2020. Que a Forza estea connosco para que así sexa.

"Planet Earth is blue..."

            Eras o meu rebelde heroe vido das estrelas.

            Jones, Bowie, Ziggy, Duque Branco... Moitos nomes, un só deus.

Dende que te coñecín quixen ser coma ti, ter un ollo de cada cor e ser a primeira en levar “esas pintas” que tanto me fascinaban. Eras glam, eras o exceso, eras un mutante inabarcable.

 Envexei o teu colosal talento mentres o admiraba cada vez que escoitaba as túas cancións, agora himnos sen os que non entendo a miña historia persoal.

Xenio e figura, lenda viva e agora mito inmortal, fuches o antes e o despois, a surreal pero tanxible visión dun talento brillante e sen precedentes. Sen ti, custa imaxinalo todo.

Inventaches a modernidade e non te conformaches co infinito.

Como non botarte de menos agora que quedamos orfos de todo, dese todo que nos deches e que tan prodixioso se me antollaba!

 Non eras deste mundo, era imposible que algo tan grande fose humano e sabía que só estabas de paso e que había que aproveitar o efémero privilexio de terte entre nós.

Sabía que este día chegaría pero para min chega demasiado axiña e oxalá puideses ter adiado o teu regreso ás estrelas.

Hoxe choramos a túa partida, mais o teu legado sempre nos reconfortará.

Contos de Nadal (IV): “The Star Wars Holiday Special”

Este é, sen lugar a dúbidas, o decembro máis atípico da miña vida. Hai dúas cousas que lograron facerlle sombra a Mariah Carey, aos anuncios de colonias e a Justino (o novo rostro da lotaría do Nadal). Por un lado están as cuartas (CUARTAS!) eleccións que teñen lugar neste país no presente ano 2015 e, por se iso fose pouco, deixan o prato máis forte, unhas xerais, para o final. Xa se pode un imaxinar como anda o asunto, todos os candidatos a golpe de Jess Extender dialéctico para ver quen ten a pirola máis longa, sen que importe moito todo o demais. Pero por outra banda, hai un acontecemento que me fai bastante máis feliz e ese non é outro que o regreso da saga STAR WARS!!!

Antes de continuar debo pedir desculpas ao respectable porque ben podían termas reclamado. Hai cousa de ano e moito fixen unha publicación sobre o fenómeno Star Wars na que prometín unha continuidade que nunca chegou a producirse. Ía falar sobre as dúas triloxías acabadas da saga con máis detalle en publicacións máis específicas pero por diversos motivos que non veñen ao caso e que, fundamentalmente, son escusas, iso nunca chegou a ver a luz. E neste decembro confuso véxome obrigada a comezar a casa polo tellado. A publicación que traio hoxe tamén tiña ganas de facela pero en certo modo carece de sentido sen todo iso que nun momento dado tiña pensado facer sobre esta marabillosa saga. E como estamos en tempo de promesas, promesas e máis promesas eu tamén vou prometer algo (sobre todo a min mesma, o meu público non sei se mo esixirá) porque eu si que podo: prometo que despois desta publicación e da mais que probable reseña que farei despois do Nadal sobre O Espertar da Forza (que se estrea o próximo 18 de decembro), poñereime a tope con cada unha das películas da saga e intentarei traer á Cólquide o mellor monográfico sobre Star Wars en galego que se recorde nesta galaxia e mais na moi, moi lonxana.

Dito todo isto, debo formular unha segunda captatio beneuolentiae. Por que The Star Wars Holiday Special? Por que unha tortura china como preámbulo? Por que o documento warsie máis próximo ao esterco de todo o universo coñecido para celebrar un agardadísimo regreso cinematográfico? Ben, pois todo isto ten unha explicación. Algo longa, si, pero explicación ao fin e ao cabo.

Hai un ano e algo non había expectativas, só a constancia de que J.J. Abrams (Perdidos, as novas entregas de Star Trek) se propuxera resucitar a saga creada hai 38 anos por George Lucas. Non podía haber expectativas porque despois de asistir á xestación de tres truñacos a finais dos 90 e nos primeiros anos 2000 sobre a conversión de Anakin Skywalker en Darth Vader (con empachos de CGI, erros garrafais de casting e guións sen traza), os fans mirabamos con escepticismo que houbese alguén neste mundo capaz de meterse no freghado dunha terceira triloxía. Todo iso cambiou hai exactamente un ano, pois o pasado Nadal o Apalpador tivo a ben obsequiarnos co primeiro tráiler de O Espertar da Forza. E aquilo foi non un mar, senón un océano enteiro de expectativas. Nun minuto escaso había todo isto: unha voz non identificada dicindo que houbo un espertar e se o sentimos, o actor John Boyega ataviado co uniforme dun soldado imperial, un novo deseño de androide que logo soubemos que se chamaba BB-8, soldados imperiais nunha nave preparados para lanzarse a quen sabe onde, a actriz Daisy Ridley nun peculiar vehículo polo deserto, o intérprete Oscar Isaac pilotando un X-Wing, un tipiño todo de neghro que non parecía moi bo e que empuña o sable láser definitivo (máis semellante a unha espada medieval que ao tradicional sable láser) e, como guinda, o Falcón Milenario en pleno voo coa inmortal banda sonora de John Williams de fondo. Un minuto brutalísimo que nos puxo a todos os dentes moi longos.

Pero a cousa non rematou aí e seguiron xogando coa nosa fame e sede de material novo. En abril deste ano, un segundo tráiler teaser trouxo novas e poderosas imaxes para seguir alimentando expectativas: un destrutor imperial ruinoso nas areas do deserto co tema Binary Sunset de fondo, unha voz en off que repite case ao pé da letra aquilo que Luke lle revelaba a Leia en Endor no Retorno do Jedi (A forza é moi intensa na miña familia e todo ese rollo), a máscara de Darth Vader deformada e case presentada como reliquia, R2-D2 tocado por unha man biónica que non sabemos aínda moi ben de quen é (pode ser Luke ou pode non selo), un sable láser pasando dunha man a outra, máis X-Wings mentres a música sobe a fortissimo, sables láser do lado escuro, carreiras e explosións, un exército imperial enorme, destrutores, novos viláns, o novo androide BB-8, outra vez o Falcón Milenario... E como punto álxido case orgásmico a reaparición de dous dos personaxes máis queridos da saga, Chewbacca e un xa ancián Han Solo sentenciando o seu regreso de xeito metaliterario, coma se os seus propios personaxes fosen conscientes do agardados que estaban a ser por todos. Foi tal o subidón de adrenalina que me deu vendo este tráiler... É un puto peliculón en si mesmo, todo vai in crescendo, é imposible que non che entren ganas de ver a película despois de botarlle un ollo a este segundo tráiler.

Chega o mes de outubro e aínda coa resaca do día de Regreso ao Futuro, póñome a ver o tráiler definitivo. Aínda que este xa está máis centrado nos novos protagonistas desta entrega, non se escatima nalgún detalle nostálxico como a aparición de Leia e xa nos facemos unha idea de por onde poden ir os tiros (a loita da Alianza Rebelde elevada á categoría de lenda, o malo ten unha especie de obsesión con Darth Vader, etc.) pero os interrogantes sobre a trama seguen multiplicándose. E xa non quedan unllas que roer. Queremos ver a peli e queremos vela xa!!!

Mais, entre tanta euforia, houbo quen quixo acabar coas nosas ilusións ou simplemente achegar un pouco de cordura. Lembrades o día no que vistes o tráiler de A Ameaza Pantasma? Claro, non queredes lembralo. Quen quere! Todos pensaron que estaban ante o gran peliculón de finais de século e non foi así. Foi unha auténtica merda! Agora temos moita confianza depositada no xenio de Abrams e nas súas declaradas intencións de recuperar o espírito da primeira triloxía (eu a primeira) pero sexamos cautos e non mollemos tanto as bragas. Porque os creadores de Star Wars foron capaces do mellor pero tamén tiveron os collonazos de facernos tragar o peor. E, aproveitando que xa estamos no Advento e que ata o sobaco nos cheira a Nadal, non atopei mellor maneira de facer outra chamada á cordura de cara á estrea de O Espertar da Forza recordando a maior bazofia inventada só para aproveitar un pouco máis o descomunal éxito do primeiro filme de Star Wars estrenado en 1977: o especial televisivo de Nadal de Star Wars, titulado The Star Wars Holiday Special.

Hai que dicir que non estamos ante un especial de Nadal stricto sensu. Ao outro lado do Atlántico o concepto holiday é algo máis amplo e fai referencia á "temporada", neste caso á época final do ano na que os americanos celebran festas de suma importancia na súa cultura case ao mesmo tempo, pois nada máis rematar Acción de Grazas xa se embarcan no Nadal. Así que este enxendro televisivo estaba destinado a ser un produto polimorfo que tanto valese para unha cousa como para outra. Tiña que ter sido así, pero non foi. Xa entenderedes o porqué.

          O comezo deste pseudo-filme con momentos que o achegan ao entretemento made in José Luis Moreno é raro, raro, raro. Han Solo e Chewbacca van no Falcón Milenario fuxindo duns destrutores imperiais nun ecolóxico exercicio de reciclaxe de efectos especiais da película. A cabina do Falcón xa se ve máis cutre, coas intervencións de Harrison Ford e Peter Mayhew (o actor que estaba debaixo daquel felpudo con patas) gravadas para a ocasión. Parece ser que Han Solo ten que levar a Chewbacca onda a súa familia para a celebración do “Día da Vida” e non queda moi claro se ese día é o equivalente do Nadal, de Acción de Grazas ou do Big Culo Day na galaxia moi, moi lonxana. En calquera caso, xa imos percibindo un cheirume tan delicioso coma o do vertedoiro da Estrela da Morte.

Pero Han Solo salta ao Hiperespazo para deixar atrás ao Imperio e chegar máis axiña... aos créditos iniciais! Ben, están todas as estrelas de Star Wars, os seus contratos debían ter unhas cláusulas o suficientemente arteiras como para teren que estar alí. Están Mark Hamill, Harrison Ford, Carrie Fisher (que na súa presentación parece que vén de fumar un cóctel de opio, chocolate, estramonio e ourego), os actores que tiñan o traballo máis sucio e ingrato como Anthony Daniels (C3PO), Peter Mayhew (Chewbacca)... Se ata está a voz de James Earl Jones (Darth Vader) para que o lado escuro da Forza tamén celebre o Nadal con todos nós! Só sir Alec Guinness (Obi-Wan Kenobi) puido escapar a este desastre. Pero o máis delirante vén agora coa presentación da antes mencionada familia de Chewbacca, un desfile de wookies feos e horripilantes que non pasaron o casting de ningún filme de terror de serie B e por iso están aquí, felicitándonos o Nadal ou o que sexa así daquela maneira. Tal esperpento só é superado pola ringleira de estrelas invitadas que pechan os créditos: Bea Arthur, Art Carney, Diahann Carroll, The Jefferson Starship e Harvey Korman. Neste totum revolutum de celebridades que non veñen a conto só faltaba Benigno Campos para facerlles uns callos de bantha co leite azul que bebían Luke e a súa familia mentres lles bota unha cantiga sobre a batalla de Yavin.

Se o remix de famosetes non tiña moito sentido, menos ten a seguinte parte do especial a cargo da familia de Chewbacca, un retrato do modus vivendi da clase media wookie. Máis aburrido que un disco de Víctor Manuel. Unha sucesión de gruñidos estomagantes, sen acción e sen nada que nos resulte entrañable. Case non pasamos dos 10 minutos de especial e xa suamos sangue para poder continuar véndoo. Deducimos que a familia de Chewbacca está preocupada porque este non dá vido para a festa e chaman por skype a Luke Skywalker a ver se este lles pode dar algunha nova sobre o seu retraso. Hai que recoñecer que os esforzos de Mark Hamill por achegar algo de credibilidade nesta parte son encomiables. El inténtao pero aínda así a escena está forzadísima e nós seguimos bostezando.

E continúa o festival das cousas sen xeito. A primeira estrela invitada, Art Carney, propietario dunha ¿tenda?, atende a un garda imperial. Non vén a nada. E máis reciclaxe de escenas: Darth Vader ordena intensificar a busca dos rebeldes e fin, aí remata a intervención do vilán máis carismático da historia neste especial. E volvemos á casa da familia de Chewbacca! Nooooon, por favor!!! Arrincádeme os ollos!!! Para agravar a nosa sensación de estrañamento, a muller de Chewbacca ponse a ver unha versión galáctica de Larpeiros presentada por un travestido Harvey Korman. Suponse que a escena ten que ser graciosa. Non o é. Han Solo e Chewbacca continúan a súa fuxida. Volvemos coa familia de Chewbacca (en serio, mundo, que che fixemos?), que ve horrorizada por ¿televisión? que o Imperio decretou un bloqueo en plan Cuba ao planeta dos wookies, co que supostamente Chewbacca e Han nunca poderán chegar para celebrar o condenado Día da Vida que aínda non sabemos de que raio vai. Art Carney chega á casa dos wookies cargado de agasallos para todos. Ao avó wookie reghálalle unha fantasía erótica cibernética con Diahann Carroll (viva o bizarrismo!). E Leia e C3PO establecen contacto para... para... para nada! Simplemente xa era hora de que foran aparecendo. Levamos media hora no mesmo sitio, non pasou absolutamente nada, non hai nada que sexa propio do Nadal nin da "temporada" (de aí que comecemos a cuestionar o título do especial), nada entrañable, nada divertido nin nada entretido. Só unha sucesión de escenas inconexas que nos deixan estupefactos e nos dan ganas de matar á mente perversa que ideou isto.

A min tamén me está quedando esta cara...

Han Solo e Chewbacca aproxímanse ao planeta do segundo pero uns soldados imperiais irrompen na casa da súa familia. Por fin un mínimo de tensión, intúese algo de perigo. Pero logo asistimos a unha actuación de The Jefferson Starship e xa nos pasa. E agora no medio unha curta animada con algúns personaxes das seguintes películas (a primeira aparición de Boba Fett na historia da saga, vaia honor!). Que é isto? En serio, escribir a bitácora deste visionado non é nada doado, cada frase que compoño é máis absurda que a anterior. E aínda quedan 45 minutos de especial... Creo que desta non saio.

De verdade, quero marchar da puta casa dos wookies. Nin pena me dá que os soldados imperiais lle deixaran a habitación feita un cristo e os xoguetes rotos ao fillo de Chewbacca! Un tutorial a cargo de Harvey Korman para montar non sei que, Bea Arthur como taberneira na cantina de Mos Eisley (con canción incluída) e, por fin!, a chegada de Han e Chewbacca (que botan da casa a un soldado imperial da forma máis ridícula ever seen) culminan esta borrallenta achega ao universo Star Wars. Mais isto non podía rematar aquí, non. Unha morea de wookies vestidos de vermello en plan coro de gospel aparece xunto cos protagonistas do filme para desexarnos paz, amor, salú e que nos toque a lotaría ou eu que carallo sei! E LEIA CANTA UNHA PANXOLIÑA!!! Customizada, pero panxoliña, basicamente porque o que fixeron foi poñerlle letra ao tema principal da banda sonora de Star Wars. Inclasificable.

Meu pobre Harrison Ford... Vaia cara!

E damos grazas á Forza porque por fin acabou este bodrio saído da mente de cinco, CINCO!, guionistas con menos vergonza que Belén Esteban dicindo que hai que poñerlle aguaplast ao Coliseo de Roma. Un tostón de proporcións épicas, un auténtico pesadelo que só se emitiu unha única vez en 1978 e do que hoxe en día se avergoñan todos os implicados nel, optando por facer como que nunca existiu, aínda que hai quen o reivindica coma unha prezada peza de coleccionismo freak (que non friki, o concepto évos substancialmente diferente). Terrorismo televisivo de primeira orde que nin esquecemos nin perdoamos e que non lle gustou nin a George Lucas (e mira que a este fulano lle tira ben o carto), quen chegou a dicir que se tivese tempo e un martelo, buscaría e destruiría cada copia do especial. Unha aldraxe para a causa warsie que lembramos con altas doses de terror cómico nestas datas tan sinaladas para invitar á precaución ante a inminente estrea do Episodio VII.

Todos queremos neste Nadal ver un gran filme que estea á altura do desexado, esperamos ver unha gran película que nos volva facer soñar e crer nas posibilidades case infinitas desta saga. Pero se non é así, lembrade que sempre poderemos revisar aquela primeira triloxía coa que a Forza volverá acompañarnos sempre... 

Aquí vos queda o enlace ao especial completo en Youtube. Por se tedes tempo e valor!

“Os persas”, de Esquilo

Coa que está caendo, a maioría dos opinadores profesionais dos internetes e demais medios de comunicación masivos adoitan e prefiren poñerse solemnes, pedantes, moralistas, aleccionadores e estupidamente rimbombantes. Talvez o que eu considerei oportuno facer a propósito dos recentes e fatais acontecementos nunha e outra parte do mundo non sexa mellor que todas esas grandes contribucións á estulticia humana (selfie de Herrera incluído), pero vaime permitir, polo menos, desmarcarme un pouco de toda esta fauna, aínda sabendo que a morte e o terror nunca poden deixar indiferente a ninguén por moita sensatez que unha intente poñerlle ao asunto.

            Xa levo feito varios posts queixándome sen moito paliativo da degradación da miña especie, que semella que pola súa propia natureza tende á autodestrución. Por iso considero innecesario e irrelevante seguir repetíndome na obviedade de que estamos tolirmos da cabeza e que isto non vai nin pode acabar ben, de modo que busquei refuxio na literatura, o único invento humano no que sigo confiando plena e cegamente. O que ocorreu fíxome volver a miña mirada á historia, á traxedia e a Esquilo. Dun xeito case inconsciente, aínda que non inocente, posto que non hai moito que tiven que reler Os persas por outros motivos máis académicos. E o certo é que non se me ocorre mellor momento para recomendar a súa lectura ca este.

            Corría o ano 472 a.C. Atenas ferve nun ambiente de euforia que non se pode comparar a ningún outro momento anterior na historia. A derrota do inimigo bárbaro nas Guerras Médicas é un feito e a cultura de celebración que xorde arredor dese fito deixa unha notable pegada artística que, afortunadamente, chega aos nosos días como monumento para o noso disfrute pero tamén como documento para dar coas claves do que foi. E a traxedia tamén se suma a esta cultura de celebración dun xeito insólito, posto que cando este xénero decidira tomar como referencia para as súas tramas feitos do pasado recente e non do pasado mítico e heroico sempre fracasara. Claro exemplo é o de Frínico e a súa Toma de Mileto, que por desgraza non conservamos e, segundo nos conta Heródoto, fixo que o auditorio horrorizado botase a chorar sen moito consolo. Porén, o momento era excepcional e Esquilo, o máis grande traxediógrafo do seu tempo e do que conservamos sete obras magníficas obras, decide poñer o seu (enorme) gran de area coa traxedia Os persas, na que se narran as consecuencias da vitoria helena e a derrota aqueménida en Salamina dende o curioso punto de vista dos vencidos. E digo curioso porque falamos dun autor grego dando voz aos persas, aos bárbaros, aos que perderon, polo que se entende xa sen comezar a ler que os protagonistas da historia non saíron moi ben parados.

            Os persas de Esquilo comeza dun xeito moi canónico a pesar de ser unha traxedia que aínda hoxe en día lemos como esa rara avis do seu xénero por facer referencia a un acontecemento real e moi presente na memoria colectiva dos atenienses. O coro é case omnipresente, coma en todas as traxedias deste autor, e ese mesmo coro é o que presenta a historia ao auditorio, citando un por un aos grandes caudillos da expedición persa en Grecia e loando ao exército comandado polo rei Xerxes, cuxo éxito ou fracaso aínda se descoñece. Nisto, aparece a raíña (sempre se deduce que é Atosa, a esposa do anterior rei Darío, pero nunca se chega a utilizar ese nome na obra), inquieta por un soño no que ve de forma alegórica a caída do seu fillo Xerxes na batalla de Salamina, algo que lle confirma un mensaxeiro que anuncia que os persas foron derrotados. Mais Xerxes logra sobrevivir, aínda que iso non  minimiza o desastre, logo aínda máis amplificado pola aparición da sombra do rei Darío, unha pantasma que no diálogo coa raíña condena a ousadía do seu fillo no seu afán expansionista (Xerxes utiliza todo tipo de artificios para cruzar o estreito que separa o Imperio Persa da Hélade e iso na obra considérase un soberbio acto de ὕβρις). Cando a pantasma de Darío se esvaece, entra en escena un Xerxes esfondado e humillado, coas roupaxes desfeitas e o orgullo ferido, momento álxido dunha obra que acaba cos lamentos do rei vencido e o coro de anciáns persas.

            Vale, e aghora pensaredes que raio ten que ver todo isto coa situación actual e co que está a pasar en Francia, Siria, Túnez, Líbano, etc. Moitos dirán que o do choque de civilizacións é un exercicio de “buenismo” máis que superado e a cousa que non vai de dicotomías cando o terrorismo (ergo, uns poucos fundamentalistas que só pensan en dinamitar todo tipo de liberdades) se enfronta á “civilización” (a democracia capitalista tal e como a entendemos por aquí). Eu digo que nin tanto nin tan pouco. Evidentemente, négome a poñer a miña sociedade e o meu estilo de vida á altura duns fulanos que están tronadirmos da cabeza e que non teñen ningún reparo en matarse e levarte por diante. Pero tampouco quero eludir outras responsabilidades que se sitúan no meu lado pero que non por iso son nin considero miñas. Os terroristas non entenden de nacionalidades, nin de causas, nin de xustiza. Pero ese ente que chamamos Occidente de forma moi etnocéntrica tamén precisa unha némese, simbólica e a ser posible real. E iso é o que vén de antigo e ese é o foco de actualidade que sigo vendo na traxedia de Esquilo.

            O que quero dicir con esta reflexión próxima ao siloxismo é que a raíz dos atentados que tantas conciencias sacudiron a mediados deste mes, non se tardou en demonizar ao outro nin en buscar antagonismos reducionistas a bos e malos. En definitiva, buscouse fomentar ese choque de civilizacións que moitos din que non existe pero no que acabamos caendo. Tal e como ocorreu na Atenas de Esquilo, o cal motivou a composición dunha gran obra, cunha calidade indiscutible pero cuxo fondo era claramente patriótico e supremacista. Os helenos pero sobre todo Atenas venceron. A democracia, a liberdade (ou máis ben, o que eles entendían por democracia e liberdade) e o seu modo de vivir pasaron por riba dun gran imperio bárbaro gobernado por un monarca que trataba de equipararse a un deus (moitas das consignas post mortem que oímos dos nosos políticos e cronistas rezan cousas similares). E había que lembralo. E que mellor que poñer en escena ao tirano derrotado e farrapento para que a audiencia contemplase con sorna a envergadura da súa vitoria? Pode que nós non escribamos no futuro grandes dramas cantando á derrota do noso bárbaro contemporáneo (que nada ten que ver con estes persas, seino), ou si, é cedo para saber como rematará esta historia cíclica na que todo se bipolariza e todo é susceptible de ser un inimigo, sendo imposible convivir nunha paz plena en ningún momento da nosa historia. Pero xa estamos vendo nalgunha (im)prensa moita literatura deficitaria que busca xogar ao despiste obviando a raíz do problema. Falsos e arteiros aspirantes a Simónides ou Esquilo que polo actual estado das cousas non poden celebrar nin lamentar nada e aínda así perseveran no erro.

            Por outra banda, non podo deixar de sentir algo de mágoa polos persas. Si, mágoa. Esquilo non os deixou en moi bo lugar. Nin Heródoto, nin ningún autor alleo a eles que quixera plasmar os seus costumes e modos de vida (xa non falemos de Frank Miller, con todo o atractiva que me poida parecer a súa arriscada proposta estética na novela gráfica 300). E son esas as únicas fontes que temos á nosa disposición para coñecer este fascinante pobo da Antigüidade. Seguramente non era o Imperio ideal para vivir pero como cultura tamén deixaron o seu e esa pegada (e a das culturas anteriores á aqueménida) tamén a queren borrar algúns dos que agora pululan por aí liándose a paus sempre en nome dun Alá que, se é que existe, debe estar moi ata o carallo de que lle canten vivas cos cadáveres en quente. Ese oriente opulento, maxestuoso e excesivo non tiña cabida na mentalidade grega das polis e por aquí tampouco collen na cabeza todas esas cousas que se magnifican tan rápido como estouran as bombas e se baleiran os cargadores das armas.

            Supoño que o conto non cambiou moito. Somos distintos pero non completamente desiguais, aínda nos podemos recoñecer en todo isto e iso é parte da inmortalidade dunha obra que podería non ter pasado da mera “propaganda” (utilizo este termo con cautela porque tampouco existía como tal na Antiga Grecia). O desenvolvemento da traxedia para min é soberbio e marca a senda que logo seguiría toda unha tradición de teatro histórico posterior (véxase Shakespeare, por poñer un exemplo). Un personaxe que existiu, que foi tan temido polos gregos, fictivízase como heroe tráxico que incorre en ὕβρις, condenando a toda a súa nación para satisfacción dos veciños que lle fixeron fronte. Hai momentos de poderosa intensidade dramática e solemnidade, como a aparición da ánima de Darío, símbolo da experiencia e a sabedoría do poder pero tamén voz do atenocentrismo que impera na obra, coma o mensaxeiro ou o coro nalgúns momentos. Non por iso perde esta escena na que se anticipa a caída en desgraza do seu sucesor Xerxes, que sofre nas súas carnes as fatais consecuencias do destino como calquera protagonista tráxico pese a non pertencer ao relato mítico.

            E como todo artefacto que precisa a experiencia do lector para enriquecerse e pasar a ser unha obra plena, Os persas coñeceu algunha que outra nova interpretación que dá conta da súa rabiosa actualidade. E para ledicia nosa, en galego! A mediados dos 90, Manuel Lourenzo deu forma a un monólogo cuxo título era idéntico ao da traxedia de Esquilo e no que nos volvía contar a historia pero con algunha novidade do máis sobresaínte. Unha obra breve, enigmática e de ton máis ben pacifista que lle daba un pouco a volta á historia. Mágoa que sexa case imposible de atopar fóra do ámbito académico, porque é unha auténtica delicia.

            Supoño que isto é todo o que cabe nun comentario tan amateur pero que creo que vén ao caso. Non sei se todos os que poidan ler isto o verán do mesmo xeito ca min, dubídoo (e algún seguramente pensará que a cousa está moi forzada), mais non me parece oportunista nun momento coma este revisar un clásico de tal envergadura. De seguro que iso non responde a todas as preguntas nin soluciona nada pero penso que supón unha axuda para ir entendendo algo. Évos o de sempre, procedemos dalgún sitio, tamén dos máis remotos, e ignoralo pode ser fatal. Pero boeno, se isto serve para que unha soa persoa sinta ganas de botarlle un ollo a esta traxedia, xa me dou por satisfeita. É doadiña de atopar, seghuro que buceando un pouco en internet xa se atopa unha copia, é o bo que ten ler obras sen dereitos de autor.