Cine, sexo e rebeldía: "Soñadores", de Bernardo Bertolucci

Despois dun pequeno parón no que escaseou o material novo neste blog, imos ir comezando a semana con cine e do bo, como non podía ser doutro xeito. Remexendo ou máis ben buceando na miña filmoteca particular, que se reparte dunha forma bastante pouco equilibrada entre os formatos físicos apiñados onde hai algo de sitio e o almacén dun disco duro, din cunha película que me encanta e que non puiden esquecer dende que a vin, aló polos albores da miña idade adulta ou máis ben post-adolescente: Soñadores, dirixida no ano 2003 polo italiano Bernardo Bertolucci, artífice de grandes obras do celuloide, como O último emperador, O último tango en París ou Novecento.

Soñadores sitúanos nun momento histórico e social dalgún xeito revivido e remasterizado na actualidade: o París do maio do 68. No contexto destas revoltas estudiantís, Matthew (Michael Pitt), un estudante americano, coñece aos dous irmáns Theo (Louis Garrel) e Isabelle (Eva Green) e traba con eles unha ambigua relación marcada polo seu común amor ao cine e a fascinación polo clima reivindicativo vivido nas rúas.

De entrada, este é o plantexamento de calquera sinopse que pretenda inducirnos a ver esta película, pero Soñadores é moito máis que iso, pois o primeiro que fai Bertolucci (ou máis ben Gilbert Aldair, autor do guión baseado no seu propio libro) é illar ao seu trío protagonista na soidade dun piso no que non existe o control parental e no que o vínculo se estreita cada vez máis entre alcohol, sexo e reflexións sobre cine, arte e política. Debo dicir que a min este é o tipo de película que máis me gusta, a veces pasan moitas máis cousas entre catro paredes que en grandes escenarios e iso de “encerrar” á xente, nunha especie de Gran Hermano ilustrado (por facer unha comparación así pedestre que todos poidamos entender), sempre dá resultados interesantes, créase unha atmosfera de intimidade na que os personaxes se poñen a proba constantemente e na que podemos ver con maior claridade como evolucionan, que pensan e cara onde tiran. En definitiva, Soñadores é unha película de personaxes, unha película na que tres protagonistas absolutos toman o control da historia e a través dos cales podemos explorar as luces e as sombras dunha xeración considerada máis libre e desprexuizada, idolatrada e vista sempre con esa nostalxia característica daqueles que aínda soñan coa revolución.

Non podo comentar detalladamente esta película sen meter spoilers. Ben mirado, tampouco é que sexa unha película na que haxa algún tipo de pulso narrativo que conduza a xiros de guión imprevisibles, pódese saber a historia de antemán e disfrutala igualmente. Ademais, eu son un pouco da idea que tiñan os traxediógrafos na Grecia Clásica, o importante non é o que se conta, que xa se sabe máis ou menos, senón como se conta. Estas ideas modernas da intriga e da tensión dramática son para rapazucos que necesitan “petalo” cun final supostamente “acojonante” para chamar a atención nun momento determinado (véxanse Amenábar, Shyamalan e demais familia). A min esa raza do “tipo ou tipa que che jode sempre o final da película” non me dá medo…

Despois desta aclaración, procedo a comentar debidamente o que máis me marcou ou gustou deste filme. É imposible falar desta película sen remontarnos ao Bertolucci vello verde cuxo voyeurismo non coñece límites. En Soñadores hai sexo a rabiar, como non podía ser doutro xeito (marca da casa), e hai sexo moi ben rodado e con moito sentido, nada gratuíto. Porque moita xente tende a falar das escenas de sexo explícito como algo malo, que desmerece unha película e que a fai algo así como máis sucia, máis “chabacana”. Eu dígolle a todas esas mentes puritanas e castrantes que se negan a admitir a natureza do acto sexual, que o rexeitan en cada manifestación artística e que cren que a inclusión de escenas de sexo é inversamente proporcional á calidade dunha película, que isto non é así. E menos con Bernardo Bertolucci, por Dios! Se estamos falando dun fulano que conseguiu que gran parte da poboación española cruzase os Pirineos só para ver como Marlon Brando explicaba as virtudes non necesariamente culinarias da manteiga! (outro día falarei dese mito, para non desviarme moito do tema) Este tío sabe o que fai, sabe rodar sexo, sabe facelo dun xeito harmonioso. Non é basto, nin burdo, nin tosco, é un sexo natural, directo e franco, en ocasións mesmo elegante, un sexo que se emprega dun xeito moi razoado, pois estamos inmersos no mundo duns personaxes novos, ávidos de experiencias. Polo tanto, é lóxico que o sexo sexa unha parte elemental da análise desta xuventude que tivo nas súas mans a ocasión de cambiar o mundo tal cal era, incluíndo a concepción das relacións físicas entre os seres humanos, relacións aínda hoxe impregnadas desa moralina tan absurda. Bertolucci explota este erotismo dende o minuto cero. Sobre todo a través do compoñente feminino. Gracias a unha Eva Green exuberante empapámonos deste erotismo tan exquisito e delicado que ten a súa máxima expresión na recreación dunha Venus de Milo que aviva o desexo do, en principio, inocente Matthew, o personaxe interpretado por Michael Pitt. E xa non mencionemos eses xogos nos que se debe adiviñar unha película a partir dunha imitación so pena de que haxa que pagar unha “prenda”…

Pero non só de erotismo vive Soñadores. Hai moitos sentimentos e ideas que entran en conflito entre os tres protagonistas e ese é o principal terreo a explorar e descubrir polo espectador. A confrontación entre o cinismo despreocupado que observa as revoltas cunha perspectiva escéptica e a participación comprometida cuns ideais é un dos eixos dos improvisados debates que se organizan en torno a unha cea, un baño de espuma ou unha botella de viño. Nesta contraposición de pareceres entran en xogo máis variables como a oposición entre distintas xeracións (o choque entre un pai e un fillo) ou entre culturas aparentemente non tan diferenciadas (o choque entre América e Europa). Todo isto xa se aprecia cunha diáfana claridade na cea que Matthew comparte con Theo, Isabelle e os pais destes, unha escena reveladora que introduce outros tantos momentos de divagacións e disquisicións sobre os máis diversos temas e cuxo punto álxido, ao meu modo de ver, é a acusación que lle profire Matthew a Theo case cara o final do filme, facéndolle ver que, no fondo, as súas conviccións non son tan sólidas e incluso que é máis convencional do que pretende aparentar (unha pena non dar achado este fragmento da película en Youtube):

 Eses gardas vermellos aos que admiras levan todos o mesmo libro e cantan todos as mesmas cancións e repiten coma loros as mesmas consignas. Nesa gran película épica todos eles son extras […] Sinto dicilo pero para min hai unha grande contradición: se de verdade creras o que estás dicindo estarías fóra, aí, na rúa […] Está pasando algo, algo que podería significar algo importante, que podería facer que as cousas cambien. Incluso eu o noto. Pero non estás fóra. Estás dentro comigo bebendo viños caros, falando de cine, falando de maoísmo, por que? […] Pregúntate por que. Porque non cres niso de verdade. Compras a lámpada (a lámpada coa forma de Mao) e pegas os pósteres na parede… […] Creo que en realidade prefires que a palabra unidade non se aplique a un millón senón a dúas persoas ou a tres.

Pese a que se comentaba con anterioridade que o sexo que se ve na película se desprende de toda convención moral, si se desliza unha especie de debate moral sobre a estraña relación que hai entre os irmáns Theo e Isabelle, que é practicamente incestuosa, algo que horripila a Matthew e que crea unha distancia insalvable entre este e Isabelle. A relación entre os tres é moi imprecisa e cambiante, pasan da admiración mutua ao enfado en cuestión de minutos, aproxímanse e arrédanse constantemente polas súas opinións políticas, morais e sociais e finalmente prodúcese a ruptura definitiva entre os irmáns e un Matthew desencantado e decepcionado no contexto da deriva violenta dunha protesta final na que participan os tres.

Logo de ver esta película, queda un espazo para a cavilación: como é o mundo? Que podemos facer nós para cambialo? Somos simples burgueses con efémeras ínfulas de proletariado enfurecido e antisistema que se acomodan rapidamente nos tópicos esquerdistas pero cun inmobilismo aberrante? Ou realmente queremos facer que as cousas sexan distintas e máis xustas? Por iso a idade ideal para ver esta película, ao meu modo de ver, é esa parcela que se asenta entre a post-adolescencia ilusionante e a idade adulta máis rancia, pois é un documento excepcional que desmonta mitos, que nos leva a pensar noutros interrogantes que antes nin nos plantexaramos e que nos transporta a un mundo que só podemos evocar de forma indirecta (incluída a marabillosa selección musical, que inclúe a Jimi Hendrix, Janis Joplin, Bob Dylan, The Doors e outros ídolos da grandiosa efervescencia cultural de finais dos sesenta). Para min, é un filme absolutamente imprescindible. 

Bertolucci en estado puro, unha oda á xuventude e unha fonda reflexión sobre cultura e ideoloxía.